Xung đột Mỹ - Israel và Iran leo thang: Các mỏ khí đốt trở thành mục tiêu tấn công trực tiếp
Những cuộc tấn công gần đây của Mỹ - Israel và Iran nhắm vào các cơ sở sản xuất khí đốt tại Trung Đông được đánh giá là một bước leo thang đáng kể, với những hệ quả tiềm ẩn kéo dài. Đây là lần đầu tiên trong cuộc xung đột, các địa điểm khai thác và sản xuất trực tiếp năng lượng hóa thạch bị nhắm mục tiêu, thay vì chỉ các cơ sở thuộc ngành dầu khí nói chung, theo báo cáo từ The Guardian ngày 18 tháng 3.
Diễn biến leo thang và các vụ tấn công cụ thể
Vào ngày 17 tháng 3, một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran đã khiến hoạt động tại mỏ khí Shah ở Abu Dhabi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, phải tạm dừng. Mỏ này có khả năng sản xuất 1,28 tỉ feet khối khí mỗi ngày, cung cấp khoảng 20% nguồn khí của UAE và 5% nguồn lưu huỳnh dạng hạt toàn cầu, chủ yếu dùng cho phân bón phosphate.
Đến ngày 18 tháng 3, một cơ sở sản xuất tại mỏ khí South Pars của Iran cũng bị tấn công. Đây là mỏ khí lớn nhất thế giới, được chia sẻ giữa Iran và Qatar, với phần của Iran chiếm một phần ba tổng trữ lượng. Toàn bộ mỏ chứa ước tính 50,97 ngàn tỉ mét khối khí, đủ để cung cấp cho toàn thế giới trong 13 năm. Mỏ South Pars đóng vai trò quan trọng trong nguồn năng lượng nội địa của Iran, do các lệnh cấm vận và hạn chế kỹ thuật khiến hầu hết khí đốt khai thác được sử dụng trong nước.
Cuộc tấn công này được truyền thông Israel cho là do Tel Aviv thực hiện với sự đồng ý của Mỹ, mặc dù cả hai bên chưa chính thức xác nhận. Sau đó, Tehran đe dọa sẽ tiếp tục trả đũa vào các cơ sở năng lượng trong khu vực. Trước đây, Mỹ và Israel thường tránh tấn công trực tiếp vào các cơ sở sản xuất năng lượng của Iran ở vịnh Ba Tư để giảm thiểu nguy cơ Tehran trả đũa vào ngành dầu khí của các nước láng giềng.
Tầm quan trọng và tác động kinh tế toàn cầu
Những cuộc tấn công này cho thấy chiến sự có thể leo thang cao hơn, với tác động dài hạn đến nền kinh tế toàn cầu. Các vụ tấn công qua lại giữa Israel và Iran đối với cơ sở năng lượng chủ chốt làm phức tạp nỗ lực của Mỹ trong việc ổn định thị trường dầu khí, đặc biệt trong bối cảnh xung đột đã kéo dài ba tuần.
Nếu chỉ gián đoạn vận chuyển, nguồn cung dầu khí có thể phục hồi trong vài tháng sau khi chiến sự kết thúc. Tuy nhiên, nếu cơ sở sản xuất bị phá hủy nghiêm trọng, hậu quả có thể kéo dài nhiều năm. Một chuyên gia cảnh báo rằng nếu vài triệu thùng dầu mỗi ngày bị loại khỏi sản xuất, thị trường sẽ không thể nhanh chóng phục hồi ngay cả khi chiến sự chấm dứt. Tồi tệ hơn, nếu các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng bị phá hủy, việc sửa chữa có thể mất nhiều năm.
Thực tế cho thấy việc sửa chữa cơ sở năng lượng bị phá hủy trong chiến tranh thường mất nhiều thời gian hơn dự kiến. Sau cuộc chiến Iraq năm 2003, dù chi hàng tỉ USD, sản lượng dầu phải mất hơn hai năm mới phục hồi về mức trước chiến tranh. Các nỗ lực sửa chữa hạ tầng điện ở Ukraine sau các cuộc tấn công của Nga cũng gặp phải những khó khăn lớn như thiếu thiết bị và tắc nghẽn chuỗi cung ứng.
Giá dầu và khí đốt đã tăng mạnh sau vụ tấn công South Pars do lo ngại nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn. Theo AFP, tính đến sáng ngày 19 tháng 3, giá dầu WTI giao dịch tại châu Á tăng 2,5% lên 98,69 USD mỗi thùng, trong khi dầu Brent tăng hơn 5% lên gần 113 USD mỗi thùng. Giá khí đốt tiêu chuẩn của châu Âu cũng tăng vọt 6% trong ngày 18 tháng 3, theo dữ liệu từ sàn giao dịch ICE Futures Europe.
Phản ứng từ các nước trong khu vực
Sau vụ tấn công South Pars, Iran tuyên bố nhiều cơ sở dầu khí lớn ở Ả Rập Xê Út, UAE và Qatar giờ đây là mục tiêu hợp pháp và nên được sơ tán. Không lâu sau, các vụ nổ lớn được nghe thấy tại Riyadh.
Tại Qatar, thành phố công nghiệp Ras Laffan, nơi có cơ sở sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới, chiếm 20% nguồn cung toàn cầu, bị tấn công gây thiệt hại nghiêm trọng. Qatar lên án Iran nhưng cũng chỉ trích Israel về vụ tấn công mỏ South Pars, gọi đây là hành động leo thang nguy hiểm và vô trách nhiệm, đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu.
UAE cũng cho rằng vụ tấn công mỏ South Pars là mối đe dọa đối với ổn định khu vực và nguồn cung năng lượng thế giới. Abu Dhabi đã cho dừng hoạt động cơ sở khí đốt Habshan và tại mỏ dầu Bab do mảnh vỡ rơi xuống từ tên lửa Iran bị đánh chặn.
Qatar đã yêu cầu tùy viên an ninh và quân sự của Đại sứ quán Iran rời khỏi Qatar trong vòng 24 giờ và tuyên bố có quyền đáp trả vụ tấn công của Tehran. Tương tự, Ả Rập Xê Út nói có quyền thực hiện hành động quân sự chống Iran để đáp trả các đợt tấn công của nước này.
Tuyên bố từ Tổng thống Mỹ Donald Trump
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 19 tháng 3 tuyên bố rằng Israel sẽ không tiếp tục tấn công mỏ khí South Pars quan trọng của Iran. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng nếu Iran tiếp tục tấn công Qatar, Mỹ sẽ trả đũa và phá hủy hoàn toàn toàn bộ mỏ khí này.
Ông Trump đưa ra lời đe dọa trên mạng xã hội Truth Social trong bối cảnh chiến sự làm chao đảo thị trường năng lượng toàn cầu và tên lửa Iran đã tấn công Qatar. Trong bài đăng, ông Trump nói rằng Mỹ không hề biết gì về cuộc tấn công, mặc dù nguồn tin của AP cho biết Mỹ đã được thông báo về kế hoạch của Israel nhưng không tham gia.
Ông Trump cũng nhấn mạnh rằng Qatar không hề liên quan dưới bất kỳ hình thức nào đến các cuộc tấn công của Israel vào mỏ khí của Iran, nhưng đáng tiếc là Iran không biết điều này và đã tấn công Qatar một cách vô lý và không công bằng. Ông cảnh báo sẽ không ngần ngại làm điều đó nếu các cơ sở khí tự nhiên hóa lỏng của Qatar tiếp tục bị tấn công, nhấn mạnh đến những hệ lụy lâu dài cho tương lai của Iran.
