Vùng Vịnh Tái Cấu Trúc An Ninh, Đối Phó Iran Tự Tin Sau Xung Đột
Các quốc gia Vùng Vịnh đang nỗ lực mở rộng mạng lưới đối tác an ninh trong quá trình tái thiết nền kinh tế bị tổn hại sau xung đột Mỹ - Iran, đồng thời phải tìm cách đối phó với một Tehran ngày càng tự tin hơn. Họ nhiều khả năng sẽ phải chấp nhận thực tế về một mối đe dọa thường trực từ chính quyền Iran và kho tên lửa còn lại của nước này.
Thế Lưỡng Nan An Ninh Vùng Vịnh
Các căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ các quốc gia Vùng Vịnh đã biến họ thành mục tiêu của Iran trong những động thái đáp trả đối với chiến dịch quân sự chung của Mỹ và Israel. Tuy nhiên, các quốc gia này khẳng định không thể chấp nhận việc Iran duy trì quyền kiểm soát Eo biển Hormuz - tuyến đường huyết mạch ảnh hưởng đến phần lớn hoạt động thương mại của họ.
Khi đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, Iran nhấn mạnh sẽ giữ quyền kiểm soát Eo biển Hormuz. Điều này có thể cho phép Tehran gây sức ép kinh tế lên các nước Vùng Vịnh bất cứ lúc nào. Tương lai của Eo biển Hormuz sẽ là một trong những vấn đề then chốt trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran, dự kiến bắt đầu tại Islamabad.
Các quốc gia Vùng Vịnh đã tuyên bố thành công trong việc đánh chặn phần lớn các đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran trong suốt năm tuần xung đột, cho thấy năng lực phòng thủ của họ. Tuy vậy, các nước trong khu vực vẫn chia rẽ về định hướng quan hệ với Iran trong tương lai. Một nhóm có lập trường cứng rắn hơn, do Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Bahrain dẫn đầu, trong khi các quốc gia khác kỳ vọng vào hòa bình thông qua việc tái lập quan hệ với Tehran.
Tái Cấu Trúc Liên Minh Vùng Vịnh
Ông Bader Mousa al-Saif, giáo sư tại Đại học Kuwait, nhận định các quốc gia Vùng Vịnh cần xem xét lại mô hình an ninh, hướng tới thiết lập quan hệ đối tác với các quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ và các cường quốc tầm trung khác, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào Mỹ. Ông al-Saif cũng nhấn mạnh khu vực Vùng Vịnh cần tránh nguy cơ xung đột tái diễn liên tục để có thể tái thiết nền tảng kinh tế.
Những quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, vốn sở hữu lực lượng quân sự lớn và năng lực đáng kể, được dự báo sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng tại Vùng Vịnh. Xu hướng này đã xuất hiện từ trước khi chiến tranh nổ ra. Trong những tháng gần đây, Arab Saudi đã ký kết hiệp ước quốc phòng với Pakistan, trong khi UAE công bố quan hệ đối tác quốc phòng với Ấn Độ.
Đề xuất về việc thành lập một liên minh Hồi giáo theo mô hình của NATO cũng được nhắc đến song ý tưởng này được đánh giá là khó khả thi. Một liên kết mới giữa Arab Saudi, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập và Pakistan mang tên "Step" đã hình thành vào tháng 3. Tuy nhiên, sự cạnh tranh giữa các quốc gia này và việc thiếu rõ ràng về đối tượng bảo vệ khiến mối quan hệ trở nên phức tạp.
Phục Hồi Kinh Tế Và Chiến Lược Mới
Bà Yasmine Farouk, Giám đốc dự án Vùng Vịnh tại tổ chức nghiên cứu International Crisis Group, cho rằng Arab Saudi có vị thế thuận lợi hơn trong quá trình phục hồi, nhờ hệ thống đường ống dầu và cảng tại Biển Đỏ, quy mô lãnh thổ lớn và cơ sở hạ tầng năng lượng ít bị tàn phá hơn so với các quốc gia khác trong khu vực. Tuy nhiên, chi phí tái thiết có thể ảnh hưởng đến kế hoạch đa dạng hóa kinh tế đến năm 2030 của Riyadh.
Ông Andreas Krieg, phó giáo sư tại Đại học Hoàng gia London, cho rằng các quốc gia Vùng Vịnh sẽ không tìm cách thay thế vai trò bảo trợ an ninh của Mỹ, mà sẽ bổ sung thêm các quan hệ đối tác, đặc biệt với châu Âu. Phó giáo sư Krieg dự báo khu vực sẽ gia tăng đầu tư vào hệ thống phòng không và phòng thủ tên lửa, củng cố cơ sở hạ tầng cảng và nhà máy khử mặn, tăng cường giám sát hàng hải và phát triển các tuyến xuất khẩu thay thế.
Ông Krieg nhận định: "Mỹ vẫn là cường quốc duy nhất nằm ngoài khu vực sở hữu cấu trúc quân sự thực sự tại Vùng Vịnh. Tuy nhiên, hiện nay, trong mắt nhiều nhà lãnh đạo khu vực, Washington ngày càng bị xem là một đối tác an ninh đắt đỏ và thiếu tin cậy, trong khi các nước Vùng Vịnh vẫn phải gánh chịu rủi ro bị trả đũa. Các căn cứ sẽ vẫn tồn tại nhưng giờ đây chúng giống như những 'điểm kích hoạt xung đột’ hơn là lá chắn bảo vệ".
