Tàu dầu Qatar bị tấn công, eo biển Hormuz căng thẳng
Ngày 1/4, Bộ Quốc phòng Qatar thông báo một tàu chở dầu do Công ty năng lượng QatarEnergy của nước này cho thuê đã bị trúng tên lửa hành trình của Iran. Vụ việc xảy ra trong vùng biển Qatar, làm nổi bật rủi ro an ninh cao ở vịnh Ba Tư - khu vực được nối với Ấn Độ Dương qua eo biển Hormuz, một tuyến đường thủy chiến lược quan trọng cho vận chuyển dầu mỏ toàn cầu.
Thế trận chiến lược của Iran tại eo biển Hormuz
Iran sở hữu lợi thế địa lý đáng kể ở vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, cho phép nước này đe dọa giao thông vận tải hàng hải ngay cả khi hải quân đã bị tổn thất do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Eo biển Hormuz có đặc điểm hẹp và nông, buộc các tàu phải di chuyển qua các tuyến đường dễ bị tấn công từ các vùng núi của Iran dọc theo bờ biển.
Các chuyên gia quân sự chỉ ra rằng, trong vùng biển rộng, tàu có thể thay đổi lộ trình để né tránh nguy hiểm, nhưng tại eo biển Hormuz, sự lựa chọn này bị hạn chế. Điều này khiến các tàu dễ dàng trở thành mục tiêu cho Iran mà không cần tốn nhiều công sức tìm kiếm. Với khoảng 1.600 km bờ biển dọc theo khu vực Hormuz, Iran có thể linh hoạt di chuyển các khẩu đội tên lửa để thực hiện các cuộc tấn công.
Iran còn sở hữu nhiều loại vũ khí có khả năng kiểm soát eo biển Hormuz, bao gồm tên lửa, máy bay không người lái (UAV), thủy lôi, và cả "tàu ngầm mini". Theo Cơ quan Tình báo quốc phòng Mỹ, Iran đã triển khai thủy lôi ở eo biển này và có khoảng 5.000 quả thủy lôi các loại. Ngoài ra, Tehran được cho là đang sử dụng các tàu nhỏ có thủy thủ đoàn và tàu mặt nước không người lái chứa chất nổ để tấn công tàu chở dầu.
Mỹ đối mặt với thách thức quân sự phức tạp
Trong bối cảnh này, tờ The Wall Street Journal đưa tin Tổng thống Mỹ Donald Trump đang xem xét chấm dứt chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran, ngay cả khi phần lớn eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa. Lý do là nỗ lực giải tỏa eo biển này có thể khiến Mỹ tiêu tốn nhiều nguồn lực và thậm chí gây thương vong cho binh sĩ.
Cựu trung tướng không quân Mỹ Clinton Hinote nhận định: "Eo biển Hormuz là một vấn đề khó khăn, gần như không thể, để giải quyết chỉ bằng các biện pháp quân sự". Ông cho rằng cách duy nhất để mở tuyến đường thủy này bằng sức mạnh quân sự là chiếm lãnh thổ Iran giáp với eo biển, một nhiệm vụ đòi hỏi lực lượng mặt đất lớn và phòng thủ phức tạp trước các cuộc tấn công từ tên lửa và UAV của Iran.
Chuyên gia Benjamin Jensen từ Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ) đề xuất rằng Mỹ cần xây dựng một liên minh quốc tế để mở cửa eo biển Hormuz. Liên minh này có thể bao gồm các nước như Nhật Bản và Hàn Quốc, những nước có kinh nghiệm chống cướp biển ở vịnh Aden, cùng với các đồng minh châu Âu. Mỹ cũng nên tăng cường khả năng phòng thủ mạng, phòng không và hỗ trợ các đối tác vùng Vịnh.
Phương thức này đòi hỏi Mỹ chuyển từ tấn công sang phòng thủ, sử dụng các máy bay không người lái như MQ-9 để giám sát, máy bay cường kích như A-10 để dập tắt các ổ tấn công, và các hệ thống tác chiến điện tử để bảo vệ tàu chở dầu. Nỗ lực này cần sự phối hợp chặt chẽ từ hoạt động tình báo, giám sát đến các phi vụ liên tục nhằm duy trì ưu thế trên không và vô hiệu hóa mối đe dọa từ Iran.
Bối cảnh quốc tế và động thái của Tổng thống Trump
Trong một diễn biến liên quan, Tổng thống Trump trong cuộc phỏng vấn với tờ The Telegraph ngày 1/4 đã nhận xét NATO là "hổ giấy" và bày tỏ ý định rút Mỹ khỏi liên minh này. Ông cho biết sẽ xem xét lại tư cách thành viên của Mỹ trong NATO sau cuộc xung đột với Iran. Điều này làm phức tạp thêm tình hình, khi các thành viên NATO đã tỏ ra lưỡng lự trong việc điều tàu chiến đến Hormuz và không ủng hộ đầy đủ các hành động quân sự của Mỹ tại Iran.
Sự kết hợp giữa cuộc tấn công vào tàu dầu Qatar, thế trận chiến lược của Iran, và những cân nhắc của Mỹ về chiến dịch quân sự đang tạo ra một bức tranh an ninh phức tạp ở khu vực Trung Đông. Eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng tiềm tàng, với những hệ lụy sâu rộng đối với thị trường năng lượng và ổn định toàn cầu.
