Ông Trump 'Phủ Đầu' Chiến Lược Hạt Nhân Toàn Cầu, Mỹ Cân Nhắc Tăng Vũ Khí
Hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng từ thời Chiến tranh Lạnh, New START giữa Mỹ và Nga, đã chính thức chấm dứt. Chỉ 5 ngày sau sự kiện này, các tuyên bố từ Washington cho thấy hai xu hướng rõ rệt: Mỹ nghiêm túc cân nhắc việc triển khai thêm vũ khí hạt nhân và có khả năng tiến hành các hình thức thử nghiệm hạt nhân kiểu mới. Cả hai bước đi này đều đảo ngược chính sách kiểm soát hạt nhân mà Mỹ từng theo đuổi suốt gần 4 thập kỷ, làm dấy lên lo ngại về một cuộc chạy đua vũ trang toàn cầu hoặc áp lực buộc các cường quốc ngồi lại đàm phán.
Đòn Phủ Đầu Từ Washington
Nếu triển khai thêm vũ khí hạt nhân, Tổng thống Donald Trump sẽ là nhà lãnh đạo Mỹ đầu tiên kể từ thời Ronald Reagan thực hiện động thái táo bạo này. Dù năm ngoái, ông Trump đã tuyên bố "ngay lập tức" nối lại hoạt động thử nghiệm hạt nhân của Mỹ "trên cơ sở ngang bằng" với Trung Quốc và Nga, nhưng trên thực tế, chưa có hành động chính thức nào được tiến hành. Lần gần nhất Mỹ tiến hành thử nghiệm hạt nhân vẫn là từ năm 1992, cho thấy sự thận trọng lâu nay.
Cho đến nay, các tuyên bố từ chính quyền Trump vẫn còn khá chung chung. Nhà Trắng cho biết đang xem xét nhiều kịch bản, bao gồm khả năng tái sử dụng các vũ khí hạt nhân lưu kho và nối lại thử nghiệm hạt nhân. Tuy nhiên, thông tin cụ thể về số lượng vũ khí có thể được đem ra triển khai hay loại thử nghiệm sẽ tiến hành vẫn chưa được tiết lộ. Những chi tiết này mang ý nghĩa then chốt, có khả năng đẩy ba cường quốc hạt nhân vào cuộc chạy đua căng thẳng.
Áp Lực Đàm Phán Hay Chạy Đua Vũ Trang?
Chỉ vài giờ sau khi hiệp ước New START hết hạn vào ngày 5/2, ông Trump đã từ chối đề xuất của Tổng thống Nga Vladimir Putin về việc gia hạn hiệp ước vốn kéo dài 15 năm. Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Mỹ cử Thứ trưởng phụ trách kiểm soát vũ khí và an ninh quốc tế Thomas G. DiNanno tới Geneva, Thụy Sĩ, để phát biểu trước Hội nghị Giải trừ quân bị. Trong bài phát biểu, ông DiNanno chỉ trích New START "đặt ra những ràng buộc đơn phương không thể chấp nhận đối với Mỹ" và chê bai hiệp ước này không đề cập đến các loại vũ khí hạt nhân kiểu mới mà Nga và Trung Quốc đang phát triển.
Ông DiNanno nhấn mạnh rằng từ nay, Mỹ đã "có thể tự do tăng cường khả năng răn đe vì lợi ích của người dân Mỹ", đồng thời Mỹ sẽ "hoàn tất các chương trình hiện đại hóa hạt nhân đang triển khai". Một lựa chọn được nêu ra là "mở rộng nguồn lực sẵn có" và "phát triển thêm các vũ khí hạt nhân tầm trung", thuật ngữ chỉ các loại vũ khí có tầm bắn ngắn mà Nga được cho là sở hữu số lượng lớn.
Những Thay Đổi Cụ Thể Và Sự Mơ Hồ
Một trong những thay đổi trước mắt của Mỹ sẽ tập trung vào hạm đội tàu ngầm lớp Ohio. 14 tàu ngầm lớp Ohio có 24 ống phóng tên lửa hạt nhân trên mỗi tàu. Để tuân thủ giới hạn số lượng vũ khí hạt nhân của hiệp ước New START, Hải quân Mỹ từng vô hiệu hóa 4 ống phóng trên mỗi tàu. Hiệp ước New START từng giới hạn số lượng vũ khí hạt nhân chiến lược mà Mỹ và Nga được triển khai ở mức 1.550 đầu đạn mỗi bên. Nay không còn bị hiệp ước ràng buộc, Mỹ đang kích hoạt các ống phóng này, đủ để bổ sung thêm hàng trăm đầu đạn hạt nhân.
Tuy nhiên, theo New York Times, các tuyên bố của ông DiNanno ở Geneva có khả năng nhằm mục đích gây sức ép khiến Nga và Trung Quốc ngồi vào bàn đàm phán. Cũng không loại trừ khả năng Nga và Trung Quốc sẽ lựa chọn hướng đi mở rộng kho vũ khí của mình, thay vì đàm phán với Mỹ. Sự mơ hồ trong chiến lược của Mỹ khiến nhiều chuyên gia bối rối.
Bà Jill Hruby, chuyên gia hạt nhân từng đứng đầu Cơ quan An ninh Hạt nhân Quốc gia Mỹ, nhận xét: "Rất mơ hồ. Rất khó hiểu chính xác chính quyền Mỹ đang làm gì". Tương tự, ông Terry C. Wallace, cựu giám đốc Phòng thí nghiệm Quốc gia Los Alamos, cho biết những bình luận của ông DiNanno khiến ông bất ngờ vì thiếu sự dè dặt trước thông tin khó xác định.
Nghệ Thuật Đàm Phán 'Phủ Đầu' Của Trump
Nhiều năm về trước, ông Donald Trump từng là tác giả sách, đồng tác giả cuốn The Art of the Deal năm 1987 (xuất bản tiếng Việt với tên Nghệ thuật đàm phán). Cuốn sách kể chi tiết về thời thơ ấu và các giao dịch bất động sản của Trump cùng với những lời khuyên kinh doanh ngắn gọn. Tác phẩm cũng cho thấy nhiều chiến thuật được ông Trump thực hiện trong các hành động thuế quan gần đây, và có thể áp dụng vào chiến lược hạt nhân hiện nay.
Liệu Mỹ sẽ triển khai thêm vũ khí hạt nhân và tiến hành các vụ thử quy mô nhỏ, hay đang gây sức ép để khiến các cường quốc hạt nhân khác ngồi lại đàm phán? Câu hỏi này hiện cũng khó đáp y như câu hỏi: Trên thế giới lâu nay có diễn ra các vụ thử hạt nhân quy mô rất nhỏ không? Câu trả lời là: Không ai biết, và sự bất định này đang làm gia tăng căng thẳng toàn cầu.
