Ông Trump ký sắc lệnh siết chặt bầu cử qua thư, dự báo khởi kiện và tranh cãi pháp lý
Vào sáng ngày 1.4 theo giờ Việt Nam (tối 31.3 giờ Mỹ), Tổng thống Donald Trump đã chính thức ký một sắc lệnh hành pháp mới nhằm kiểm soát chặt chẽ các quy định về bỏ phiếu qua thư trên toàn nước Mỹ. Sắc lệnh này được ông Trump nhấn mạnh là nhằm mục đích tăng cường tính minh bạch cho các kỳ bầu cử, theo đó chỉ đạo chính quyền liên bang tự lập danh sách cử tri hợp lệ, như thông tin từ CNN.
Nội dung chi tiết của sắc lệnh mới
Cụ thể, chính phủ Mỹ chỉ đạo Bộ An ninh nội địa (DHS) phối hợp chặt chẽ với Cơ quan An sinh xã hội để sử dụng các cơ sở dữ liệu hiện có, nhằm đưa ra danh sách công dân Mỹ trên 18 tuổi đủ điều kiện bầu cử tại từng tiểu bang. Danh sách này phải được gửi về các địa phương chậm nhất là 60 ngày trước khi một kỳ bầu cử diễn ra. Đồng thời, sắc lệnh yêu cầu Cơ quan Bưu chính Mỹ (USPS) chỉ được phép phát các phiếu bầu cho những người có tên trong danh sách đã được chính phủ liên bang tổng hợp và xác nhận.
Giới phân tích chính trị đánh giá sắc lệnh này nhằm củng cố lập trường lâu nay của chính quyền ông Trump, đó là phản đối mạnh mẽ lựa chọn bầu cử qua thư, mà Nhà Trắng cho rằng có nguy cơ cao dẫn đến gian lận. Tuy nhiên, hãng luật Elias Law của Mỹ, một đơn vị chuyên về luật bầu cử, đánh giá rằng nếu quy định trên được triển khai ngay lập tức thì sẽ gây ra sự gián đoạn đáng kể và rủi ro hậu cần khổng lồ, đặc biệt khi chỉ còn vài tháng nữa là cử tri Mỹ sẽ bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa kỳ quan trọng.
Phản ứng và tranh cãi pháp lý
Sắc lệnh được ban hành trong bối cảnh dự luật "SAVE America" (Giải cứu nước Mỹ) vốn được Nhà Trắng thúc đẩy nhiều tháng qua, trong đó bao gồm nội dung liên quan đến bầu cử là yêu cầu chứng minh quốc tịch khi đăng ký cử tri, đang gặp phải bế tắc tại quốc hội. Elias Law nêu thêm rằng quy định mới của chính quyền ông Trump còn đe dọa truy tố các nhân viên địa phương nếu họ không tuân thủ đúng quy trình. Do đó, họ bị rơi vào thế phải sử dụng cơ sở dữ liệu liên bang, thay vì dựa vào hồ sơ đã được tổng hợp và kiểm chứng ở từng địa phương. Hơn nữa, dữ liệu của DHS bị cho là chưa được cập nhật đầy đủ và chính xác, có thể dẫn đến trường hợp tước oan quyền bỏ phiếu của những người thực sự đủ điều kiện.
Hiến pháp Mỹ quy định rõ ràng quyền tổ chức và quản lý bầu cử thuộc về các tiểu bang, bên cạnh đó chỉ quốc hội mới có quyền điều chỉnh luật bầu cử liên bang. Việc Tổng thống Trump can thiệp sâu vào quy trình này bị nhiều chuyên gia coi là hành động vượt quá thẩm quyền. Hiện nay, nhiều tổ chức dân sự đang rục rịch các động thái khởi kiện nhằm sớm ngăn chặn tình trạng những thủ tục đăng ký cử tri bị xáo trộn, trong khi giới chức một số tiểu bang đã công khai lên tiếng phản đối mạnh mẽ.
Ý kiến từ các tiểu bang và chuyên gia
Viết trên mạng xã hội X vào ngày 31.3, Tổng chưởng lý bang California Rob Bonta khẳng định: "Chúng tôi từng thành công tại tòa trong việc chặn sắc lệnh của ông ấy (Trump) liên quan đến vấn đề bầu cử, và chúng tôi sẵn sàng làm điều đó một lần nữa". Tương tự, Tổng chưởng lý bang Arizona Kris Mayes nhấn mạnh sẽ sử dụng mọi công cụ pháp lý có sẵn để bảo vệ tính toàn vẹn của cuộc bầu cử.
Hơn nữa, tờ The Guardian hôm qua dẫn lời ông David Becker, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và đổi mới bầu cử, cho hay ông Trump không có thẩm quyền trực tiếp chỉ đạo USPS về những phiếu bầu qua thư nào không được phép giao, mà chỉ có thể đề nghị hợp tác. Người phát ngôn của USPS cho biết cơ quan này sẽ xem xét kỹ lưỡng sắc lệnh mới trước khi đưa ra bất kỳ quyết định cụ thể nào.
Bối cảnh pháp lý rộng hơn
Sắc lệnh này được đưa ra trong bối cảnh một số diễn biến pháp lý khác tại Mỹ, bao gồm việc Tòa án Tối cao bắt đầu xem xét vụ kiện quan trọng liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh. Đáng chú ý, ông Trump hôm 31.3 tuyên bố rằng ông có thể đích thân tham dự phiên tranh luận ở tòa, một quyết định hiếm thấy đối với một tổng thống Mỹ. Ngay khi nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã ra lệnh hủy bỏ quyền "sinh ra tại Mỹ thì mặc định là công dân Mỹ", nhưng các tòa án liên bang đã chặn thực thi sắc lệnh trên, cho rằng điều đó vi phạm Tu chính án thứ 14. Dự kiến Tòa án Tối cao Mỹ sẽ có phán quyết về vụ kiện này vào cuối tháng 6 hoặc đầu tháng 7.
