Tổng thống Trump hứng bão chỉ trích: Vị thế suy yếu sau xung đột với Iran
Bất chấp những tuyên bố chiến thắng từ Washington, giới phân tích nhận định vị thế chiến lược và uy tín của chính quyền Tổng thống Donald Trump đã suy yếu nghiêm trọng so với thời điểm trước xung đột với Iran. Tờ The Economist nhận định cuộc chiến giữa liên quân Mỹ-Israel và Iran đã phơi bày những hạn chế về cách thức triển khai quyền lực, đồng thời lộ rõ giới hạn của năng lực quân sự Mỹ trước các hình thái chiến tranh bất đối xứng.
Mục tiêu dở dang và hậu quả nặng nề
Mặc dù Nhà Trắng tuyên bố "chiến thắng hoành tráng", thực tế cho thấy Mỹ vẫn chưa đạt được ba mục tiêu cốt lõi:
- Khu vực Trung Đông hiện trở nên bất ổn hơn bao giờ hết, với một thế hệ lãnh đạo mới ở Iran, đứng đầu là Mojtaba Khamenei, có thái độ cứng rắn hơn trước phương Tây.
- Năng lực làm giàu Uranium của Iran không bị triệt tiêu, mà ngược lại, áp lực quân sự có thể thúc đẩy Tehran theo đuổi vũ khí hạt nhân như một công cụ răn đe tối thượng.
- Cuộc chiến đã tiêu tốn khoản tài chính khổng lồ hơn 33 tỷ USD, làm cạn kiệt nguồn đạn dược chiến lược như hệ thống Patriot và THAAD, vốn cần thiết để răn đe các đối thủ lớn.
Việc Iran phong tỏa Eo biển Hormuz đã khiến thị trường năng lượng thế giới khủng hoảng nghiêm trọng. Giá xăng tại Mỹ tăng đột biến 39%, đạt đỉnh 4,14 USD/gallon, trong khi nước này từng tuyên bố về "độc lập năng lượng". Chính quyền Trump đã gây ra những tổn hại đối với uy tín của Mỹ, với nền kinh tế toàn cầu vẫn đang lâm vào khủng hoảng và cần nhiều tháng để phục hồi ngay cả trong kịch bản lạc quan nhất.
Thỏa thuận hòa bình bấp bênh và tương lai đàm phán
Thỏa thuận hòa bình hiện vẫn rất bấp bênh khi Mỹ và Iran không thống nhất được phạm vi áp dụng, bao gồm cả tình hình tại Lebanon và cách thức mở lại Eo biển Hormuz. Lập trường đàm phán của hai bên còn cách biệt lớn đến mức họ thậm chí chưa thể thống nhất về khuôn khổ nội dung sẽ được thảo luận trong các cuộc gặp dự kiến tại Islamabad.
Giới phân tích cho rằng việc phát động cuộc chiến vô tình trao "chìa khóa" eo biển Hormuz cho Iran là một điềm báo xấu cho giá năng lượng trong tương lai. Trong một diễn biến đáng lo ngại, Tehran hiện thu phí quá cảnh đối với các tàu đi qua eo biển, điều này sẽ tạo áp lực tăng giá năng lượng toàn cầu. Tương lai đàm phán giữa Tehran và Washington vẫn còn bị bủa vây bởi nhiều dấu hỏi lớn.
Dù thỏa thuận ngừng bắn vẫn tiềm ẩn nguy cơ đổ vỡ, ông Trump nhiều khả năng sẽ tránh tái khởi động xung đột, khi nhận thấy rõ những hệ quả bất lợi từ quyết định ban đầu tham chiến cùng Israel. Việc nối lại các cuộc tấn công có thể gây hoảng loạn trên thị trường toàn cầu, vốn là yếu tố mà tổng thống Mỹ đặc biệt quan ngại, đồng thời khiến hình ảnh cá nhân của ông bị tổn hại.
Thành tựu tạm thời và bài học sâu sắc
Giới phân tích cho rằng những thành tựu mà Mỹ và Israel đạt được trong cuộc chiến đều tạm thời, khác xa với đòn giáng quyết định mà Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu mong đợi. Theo nhận định từ CAP, các cuộc không kích của Mỹ và Israel dù đã vô hiệu hóa thành công lực lượng hải quân và không quân chính quy của Iran, nhưng vẫn chưa đạt được mục tiêu triệt hạ kho tên lửa khi chỉ mới phá hủy khoảng 1/3 trữ lượng.
Đáng chú ý, hầu hết thiệt hại về hạ tầng - bao gồm các cơ sở phục vụ chương trình hạt nhân, tên lửa hành trình và máy bay không người lái - đều nằm trong khả năng tái thiết của Iran. Sức mạnh quân sự đã không còn giúp Washington duy trì vị thế áp đảo trong các cuộc xung đột, đặc biệt là khi gặp phải phép thử "chiến tranh bất đối xứng" của Iran.
Cụ thể, tờ The Economist dẫn lời giới phân tích cho rằng giá trị của sức mạnh quân sự Mỹ có thể đã bị đánh giá quá cao. Năng lực công nghiệp không đủ nhanh để tái cung ứng cho lực lượng vũ trang, trong khi Iran lại áp dụng hiệu quả chiến lược chiến tranh phi đối xứng với nguồn lực hạn chế. Việc đặt nặng yếu tố hỏa lực mà thiếu một chiến lược tổng thể có thể làm suy giảm chính sức mạnh mà Mỹ đang sở hữu.
Hệ lụy nhân đạo và tương lai bất định
Hơn 1.700 người Iran (bao gồm 254 trẻ em), 13 lính Mỹ và những người vô tội khác trên khắp khu vực đã thiệt mạng một cách vô ích. Với việc cả hai bên đều tấn công vào các cơ sở y tế và hạ tầng dân sự khác, một cuộc khủng hoảng nhân đạo chắc chắn sẽ kéo dài bất chấp lệnh ngừng bắn.
Khi Tổng thống Trump đưa ra những lời đe dọa cực đoan nhằm "xóa sổ" một nền văn minh, yếu tố nhân văn dường như bị xem nhẹ, thậm chí bị coi là điểm yếu. Quan điểm "sức mạnh là lẽ phải" được cho là không chỉ đi ngược lại truyền thống chính sách đối ngoại lâu dài của Mỹ mà còn có thể phản tác dụng.
Lệnh ngừng bắn tại Islamabad hiện nay là một bước ngoặt đầy triển vọng, mở ra lộ trình thực tế cho các nỗ lực ngoại giao nhằm tái lập hòa bình. Đây là thời điểm quan trọng để các bên chuyển từ đối đầu sang đối thoại, tập trung vào các giải pháp chiến lược nhằm ổn định thị trường năng lượng và khôi phục an ninh khu vực.
