Tướng Eyal Zamir - Kiến trúc sư chiến lược đằng sau đòn tấn công của Israel vào Iran
Khi Trung tướng Eyal Zamir, Tổng tham mưu trưởng quân đội Israel, ngồi xuống bàn ăn bữa tối Shabbat vào tối 27/2 tại nhà của mẹ ông ở miền Trung Israel, không một ai trong bữa ăn có thể biết trước được những sự kiện quan trọng sắp diễn ra chỉ vài giờ sau đó. Theo hai quan chức quân đội Israel có điều kiện giấu tên vì tính nhạy cảm của thông tin, vị tướng này đã được đưa bằng một chiếc xe không biển số tới trung tâm chỉ huy quân sự ngầm ở Tel Aviv, nơi ông chính thức ra lệnh cho lực lượng Israel tấn công Iran.
Những mệnh lệnh đó bao gồm cả việc nhắm mục tiêu ám sát Lãnh tụ Tối cao Iran, Ayatollah Ali Khamenei, như được tiết lộ bởi các nguồn tin này với tờ New York Times. Tướng Zamir đã truyền đạt thông điệp rõ ràng tới các chỉ huy dưới quyền: "Các anh được phép thực hiện. Hãy tấn công mục tiêu - các anh đang làm nên lịch sử".
Kiến trúc sư chiến dịch tấn công Iran
Ở tuổi 60, tướng Zamir đã nổi lên như một trong những kiến trúc sư chủ chốt của chiến dịch tấn công chung giữa Israel và Mỹ nhắm vào Iran. Ông không chỉ cùng các đối tác Mỹ xây dựng kế hoạch chiến tranh chi tiết mà còn tham vấn các lãnh đạo chính trị Israel và quan chức an ninh Arab, đồng thời trực tiếp giám sát các cuộc không kích quan trọng. Chuẩn tướng Shlomo Brom, cựu chiến lược gia quân sự cấp cao của Israel, nhận định: "Ông ấy đang điều hành chiến dịch".
Quân đội Israel xác nhận tướng Zamir không sẵn sàng trả lời phỏng vấn về vai trò của mình. Tuy nhiên, các quan chức Israel đương nhiệm và đã nghỉ hưu tiết lộ rằng tướng Zamir từ lâu đã tập trung vào mối đe dọa từ Iran và các lực lượng ủy nhiệm của nước này tại Lebanon, Gaza và Yemen. Ông cũng liên tục nghiên cứu cách Israel, Mỹ và các nước Arab có thể phối hợp hiệu quả để ngăn chặn ảnh hưởng của Tehran.
Chuẩn tướng Guy Hazut, người từng phục vụ dưới quyền Zamir, giải thích quan điểm chiến lược của cấp trên: "Ông ấy coi Iran là cái đầu của con rắn. Ý tưởng là khi rút tấm thảm dưới chân Iran, thì toàn bộ lực lượng ủy nhiệm bao quanh chúng tôi cũng sẽ bị kéo theo".
Hành trình binh nghiệp và tư duy chiến lược
Sinh ra tại Eilat, thành phố cực nam của Israel, tướng Zamir đã trải qua một hành trình binh nghiệp đa dạng với nhiều vị trí cấp cao trong quân đội, bao gồm cả việc chỉ huy các chiến dịch tại Dải Gaza. Các đồng nghiệp cũ cho biết quãng thời gian ông chỉ huy một sư đoàn xe tăng mang tính bước ngoặt, đã giúp ông có được cái nhìn thấu đáo về chiến trường từ góc độ của một người lính trực tiếp tham chiến.
Ông chính thức trở thành Tổng tham mưu trưởng vào tháng 3 năm ngoái, được chính phủ Israel bổ nhiệm với kỳ vọng khôi phục niềm tin của công chúng vào quân đội sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu ngày 7/10/2023 - sự kiện được coi là một trong những thất bại tình báo nghiêm trọng nhất trong lịch sử nước này. Trước đó, Zamir đã nhiều lần cảnh báo về mức độ sẵn sàng của Israel trước nguy cơ "một cuộc chiến khốc liệt, kéo dài và trên nhiều mặt trận".
Năm 2021, ông công khai nhấn mạnh Israel cần đạt "khối lượng binh lực đủ lớn" mà thời điểm đó vẫn chưa có. Sau đó, ông trực tiếp lãnh đạo chiến dịch quân sự chống Hamas ở Gaza - chiến dịch vấp phải nhiều chỉ trích quốc tế do gây ra thương vong dân thường lớn và tàn phá diện rộng. Quân đội Israel luôn khẳng định họ không cố ý nhắm vào dân thường và cáo buộc Hamas đặt lực lượng chiến đấu giữa khu dân cư.
Bước ngoặt chiến tranh trực tiếp với Iran
Ba tháng sau khi Zamir nhậm chức, Israel bất ngờ tấn công chương trình hạt nhân của Iran, châm ngòi cuộc xung đột kéo dài 12 ngày vào tháng 6 năm ngoái. Iran đáp trả bằng loạt tên lửa đạn đạo nhắm vào lãnh thổ Israel, khiến hàng trăm người Iran (bao gồm phụ nữ và trẻ em) thiệt mạng theo thông báo của Bộ Y tế Iran, trong khi phía Israel cũng xác nhận hàng chục người nước này thiệt mạng.
Cuộc xung đột này đánh dấu bước ngoặt quan trọng đối với tướng Zamir, khi lần đầu tiên Israel bước vào một cuộc chiến công khai trực tiếp với Iran, thay vì chỉ đối đầu với các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực như trước đây. Trong nhiều năm, hai bên thường thực hiện các cuộc tấn công bí mật lẻ tẻ trên bộ, trên biển, trên không và trong không gian mạng. Zamir từng lập luận rằng các cuộc tấn công như vậy nên được mở rộng và hệ thống hóa.
Trong một bài nghiên cứu dài 77 trang cho Viện Washington về Chính sách Cận Đông, ông kêu gọi tiến hành chiến dịch tập trung vào Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, đồng thời xây dựng liên minh phòng thủ chống Iran giữa các quốc gia trong khu vực. Ông viết: "Điều quan trọng là phải hành động mang tính chiến lược cùng các đối tác và hành động bất ngờ để tạo ra yếu tố bất ngờ, sự bất định và tâm lý lo ngại cả ở Iran lẫn các lực lượng ủy nhiệm của họ".
Phối hợp chặt chẽ với đối tác Mỹ
Trong những tuần trước chiến dịch hiện tại, tướng Zamir đã liên tiếp có nhiều cuộc gặp cấp cao với lãnh đạo quân đội Mỹ. Vào tháng 1, ông tới Washington gặp tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ. Ông cũng thảo luận chi tiết về tình báo và kế hoạch tác chiến với đô đốc Brad Cooper, chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ - đơn vị phụ trách khu vực Trung Đông.
Theo các quan chức Israel, mối quan hệ làm việc giữa họ khá gần gũi và chuyên nghiệp, đến mức tướng Zamir thậm chí từng mời đô đốc Cooper dự bữa tối Shabbat tại Israel như một biểu hiện của sự hợp tác thân thiết. Robert Satloff, Giám đốc điều hành Viện Washington, người từng làm việc với Zamir trong những năm 2020 khi ông là nghiên cứu viên tại đây, nhận xét rằng vị tướng này nổi tiếng là người thẳng thắn, luôn nói đúng điều mình nghĩ mà không ngần ngại.
Thẳng thắn và độc lập trong tư duy chỉ huy
Điều đó cũng thể hiện rõ trong quan hệ với giới chính trị cấp cao Israel. Zamir từng làm thư ký quân sự cho Thủ tướng Benjamin Netanyahu, và dù hai người dường như đồng quan điểm về việc tấn công Iran, họ cũng từng có những bất đồng đáng chú ý. Khi ông Netanyahu lên kế hoạch tấn công thành phố Gaza vào tháng 8 nhằm đánh bật Hamas, tướng Zamir đã trực tiếp phản đối, bày tỏ lo ngại về số phận các con tin Israel ở Gaza cũng như tình trạng kiệt sức của binh sĩ sau nhiều tháng chiến đấu.
Nghị sĩ trung dung Moshe Tur-Paz, thành viên Ủy ban Đối ngoại và Quốc phòng của quốc hội Israel, đánh giá: "Ông ấy không phải kiểu người chỉ biết gật đầu. Tính chuyên nghiệp quan trọng với ông hơn lòng trung thành chính trị". Sự độc lập trong tư duy chỉ huy này đã góp phần định hình cách tiếp cận chiến lược của Israel trong cuộc xung đột phức tạp với Iran và các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực.
