Khối Tài Sản 100 Tỷ USD Của Iran Bị Đóng Băng: Vị Trí Và Hy Vọng Giải Phóng
Trong bối cảnh các cuộc đàm phán vòng hai giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt xung đột đang diễn biến phức tạp, một vấn đề nổi cộm thu hút sự chú ý toàn cầu là khối tài sản bị phong tỏa của Tehran tại nhiều quốc gia. Với tổng giá trị ước tính vượt 100 tỷ USD, nguồn tiền này có thể trở thành chìa khóa giúp Iran tái thiết nền kinh tế đang chịu nhiều tổn thất sau nhiều năm chịu lệnh trừng phạt.
Bối Cảnh Đàm Phán Và Yêu Cầu Cấp Thiết Của Iran
Nền kinh tế Iran đã suy yếu đáng kể trong nhiều thập kỷ qua do các lệnh trừng phạt từ Mỹ và các quốc gia khác, bắt đầu từ năm 1979 sau cuộc khủng hoảng con tin tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran. Những biện pháp này sau đó được mở rộng do các chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran, hạn chế nghiêm trọng khả năng tiếp cận nguồn tài sản, bao gồm doanh thu từ xuất khẩu dầu mỏ bị phong tỏa tại các ngân hàng nước ngoài.
Ngày 10/4, trước khi vòng đàm phán ngừng bắn đầu tiên diễn ra tại Pakistan, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã tuyên bố trên mạng xã hội X rằng các tài sản bị phong tỏa phải được giải phóng trước khi bất kỳ cuộc đàm phán nào bắt đầu. Một ngày sau, tại các cuộc đàm phán ở thủ đô Islamabad, xuất hiện thông tin cho rằng Washington đã đồng ý giải phóng một phần tài sản, nhưng phía Mỹ nhanh chóng bác bỏ và khẳng định các tài sản này vẫn bị đóng băng.
Quy Mô Và Phân Bố Tài Sản Bị Phong Tỏa
Con số chính xác vẫn chưa rõ ràng, nhưng các báo cáo chính thức của Iran và nhiều chuyên gia ước tính tổng giá trị tài sản của Tehran bị phong tỏa ở nước ngoài vượt 100 tỷ USD. Theo chuyên gia Frederic Schneider thuộc Hội đồng Trung Đông về Vấn đề quốc tế, số tiền này tương đương khoảng bốn lần doanh thu hàng năm của Iran từ xuất khẩu năng lượng, chiếm gần một phần tư GDP của quốc gia này.
Tài sản bị phong tỏa của Iran phân tán tại nhiều quốc gia, với ít nhất 20 tỷ USD nằm tại Trung Quốc, khoảng 7 tỷ USD tại Ấn Độ, khoảng 6 tỷ USD ở Iraq và một khoản tiền tương tự bị đóng băng ở Qatar. Ngoài ra, Nhật Bản được cho là đang nắm giữ khoảng 1,5 tỷ USD, Mỹ nắm khoảng 2 tỷ USD và 1,6 tỷ USD bị đóng băng tại Luxembourg. Một số khoản tiền khác được chuyển qua các cơ chế trung gian hoặc chịu sự giám sát đặc biệt, khiến việc tiếp cận càng trở nên phức tạp hơn.
Lịch Sử Phong Tỏa Và Những Thách Thức Hiện Tại
Lệnh phong tỏa đầu tiên được Mỹ áp đặt vào tháng 11/1979, khi cựu Tổng thống Jimmy Carter tuyên bố Iran là "mối đe dọa bất thường" đối với an ninh quốc gia Mỹ. Sau đó, một phần tài sản được giải phóng theo Thỏa thuận Algiers năm 1981, đổi lấy việc Iran thả các con tin còn lại. Tuy nhiên, quan hệ song phương tiếp tục xấu đi, đặc biệt liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
Năm 2015, Iran ký thỏa thuận hạt nhân với các cường quốc (JCPOA), qua đó được dỡ bỏ một phần trừng phạt và tiếp cận lại tài sản. Nhưng đến năm 2018, Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận và tái áp đặt trừng phạt, khiến tài sản của Iran tiếp tục bị phong tỏa. Hiện nay, yêu cầu then chốt của Tehran trong đàm phán là giải phóng ít nhất 6 tỷ USD như một biện pháp xây dựng lòng tin, theo Al Jazeera.
Ý Nghĩa Kinh Tế Và Triển Vọng Tương Lai
Nền kinh tế Iran đang đối mặt với khủng hoảng kéo dài do trừng phạt, lạm phát cao và đồng nội tệ mất giá. Việc tiếp cận nguồn tiền 100 tỷ USD có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vì nó có thể giúp Iran:
- Tăng cường ổn định tiền tệ và kiểm soát lạm phát.
- Nhập khẩu hàng hóa thiết yếu để đáp ứng nhu cầu trong nước.
- Đầu tư nâng cấp hạ tầng năng lượng và các cơ sở vật chất thiết yếu.
- Thu hút doanh nghiệp trong và ngoài nước, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
- Hỗ trợ quá trình tái thiết sau chiến tranh và phục hồi các khu vực bị ảnh hưởng.
Tuy nhiên, ngay cả khi Mỹ đồng ý giải phóng, vẫn chưa rõ việc sử dụng nguồn tiền này có bị ràng buộc điều kiện hay không. Trước đó, năm 2016, cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ Jacob Lew cho biết Iran có thể chỉ tiếp cận được khoảng một nửa số tài sản bị phong tỏa, do phần còn lại đã được cam kết cho các khoản đầu tư hoặc trả nợ.
Khi các cuộc đàm phán dự kiến nối lại trong những ngày tới, trước thời điểm lệnh ngừng bắn hiện tại hết hiệu lực vào rạng sáng 22/4 theo giờ Trung Đông, căng thẳng quanh vấn đề tài sản bị phong tỏa được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng. Iran hy vọng rằng việc giải phóng nguồn tiền này không chỉ giúp tái thiết đất nước mà còn mở ra cánh cửa cho sự ổn định lâu dài trong khu vực.
