Thủ tướng Đức cảnh báo: Vai trò lãnh đạo của Mỹ không còn hiển nhiên, châu Âu phải tự đứng vững
Trong bài phát biểu mở màn quan trọng tại Hội nghị an ninh Munich diễn ra ở Đức vào ngày 13 tháng 2, Thủ tướng Đức Friedrich Merz đã đưa ra những nhận định sâu sắc về tình hình địa chính trị hiện nay. Ông thẳng thắn tuyên bố rằng vai trò lãnh đạo truyền thống của Hoa Kỳ không thể tiếp tục được xem là điều hiển nhiên nữa. Đồng thời, ông nhấn mạnh rằng châu Âu cần phải chuẩn bị tinh thần và năng lực để có thể đứng vững trên đôi chân của chính mình trong tương lai. Những phát biểu này được đưa ra theo báo cáo từ tờ Politico, thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới quan sát quốc tế.
"Tuyên bố về vai trò lãnh đạo của Mỹ đang bị thách thức, có lẽ là đã mất"
Thủ tướng Merz đã không ngần ngại khi phát biểu: "Tuyên bố về vai trò lãnh đạo của Mỹ đang bị thách thức, có lẽ là đã mất. Trong thời đại của các cường quốc, sự tự do của chúng ta không còn được đảm bảo. Nó đang bị đe dọa". Ông nhấn mạnh rằng trật tự thế giới dựa trên quyền và luật lệ mà chúng ta từng biết không còn tồn tại nguyên vẹn như trước đây nữa. Đây là một sự thay đổi mang tính căn bản trong nhận thức chiến lược của Berlin.
Ông Merz đã khéo léo nhắc lại bài học lịch sử đau thương của chính nước Đức từ thế kỷ 20. "Người Đức chúng tôi biết rằng một thế giới mà kẻ mạnh nắm quyền sẽ là nơi tăm tối. Đất nước chúng tôi đã đi vào con đường này trong thế kỷ 20 cho đến một cái kết cay đắng và khủng khiếp", vị thủ tướng thừa nhận một cách chân thành. Những trải nghiệm lịch sử này đang định hình cách tiếp cận hiện tại của Đức đối với các vấn đề an ninh toàn cầu.
Vết rạn nứt sâu sắc giữa châu Âu và Mỹ
Theo phân tích của Thủ tướng Merz, một vết rạn nứt sâu sắc đã nảy sinh giữa châu Âu và Hoa Kỳ, được thúc đẩy bởi những khác biệt về văn hóa và giá trị. Ông đã nhắc đến bài phát biểu của Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance tại Munich vào năm trước, khi vị này cáo buộc châu Âu bóp nghẹt tự do ngôn luận và các quyền dân chủ khác. "Phó tổng thống J.D. Vance đã nói về điều này cách đây một năm tại Munich. Ông ấy đã mô tả đúng", Thủ tướng Merz nhận xét, cho thấy sự thừa nhận về những bất đồng ngày càng gia tăng.
Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Đức cũng không quên kêu gọi Hoa Kỳ khắc phục mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương và khôi phục lại lòng tin đã bị suy giảm. "Trong thời đại của cạnh tranh cường quốc, ngay cả Mỹ cũng không đủ mạnh để đi một mình. Các bạn thân mến, là một phần của NATO không chỉ là lợi thế cạnh tranh của châu Âu. Đó còn là lợi thế cạnh tranh của Mỹ. Vì vậy hãy sửa chữa và vực dậy lòng tin xuyên Đại Tây Dương cùng nhau. Chúng tôi, người châu Âu, chúng tôi đang làm phần việc của mình", ông Merz phát biểu đầy nhiệt huyết.
Thảo luận về năng lực răn đe hạt nhân của châu Âu
Một điểm nhấn quan trọng khác trong bài phát biểu là việc Thủ tướng Merz tiết lộ đã có những cuộc thảo luận với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron về năng lực răn đe hạt nhân của châu Âu. Ông Macron cũng xác nhận đang thảo luận với một số lãnh đạo châu Âu, bao gồm cả ông Merz, về cách kết hợp học thuyết hạt nhân quốc gia - vốn chịu sự kiểm soát chặt chẽ của hiến pháp - với sự hợp tác quốc tế đặc biệt, các hoạt động chung và lợi ích an ninh chung với một số quốc gia chủ chốt.
Những cuộc thảo luận này phản ánh nỗi lo ngại ngày càng tăng trên khắp châu Âu về việc liệu chiếc ô hạt nhân của Mỹ có còn đủ khả năng bảo vệ cựu lục địa trong trường hợp xảy ra khủng hoảng nghiêm trọng hay không. Hiện tại, Pháp là quốc gia duy nhất của Liên minh châu Âu sở hữu vũ khí hạt nhân, sau sự kiện Brexit năm 2020 khi Anh chính thức rút khỏi khối.
Phản ứng từ các nhà lãnh đạo châu Âu
Trong phần phát biểu của mình, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã phản bác mạnh mẽ những chỉ trích từ Phó Tổng thống Mỹ Vance và khẳng định châu Âu là hình mẫu để các quốc gia khác noi theo, không phải là đối tượng để chỉ trích. "Tôi tin rằng châu Âu vốn dĩ rất mạnh mẽ và có thể trở nên mạnh hơn nữa", ông Macron tuyên bố với sự tự tin.
Về phần mình, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã miêu tả châu Âu như một "người khổng lồ đang ngủ" và nhấn mạnh rằng lục địa này phải giảm bớt sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ trong các vấn đề phòng thủ. "Tôi đang nói về một tầm nhìn an ninh châu Âu và quyền tự chủ lớn hơn của châu Âu, không phải là báo hiệu sự rút lui của Mỹ mà là để hồi đáp lời kêu gọi chia sẻ gánh nặng nhiều hơn và điều chỉnh mối quan hệ đã phục vụ chúng ta rất tốt", ông Starmer giải thích.
Mỹ dịu giọng hơn trong năm nay
Sau bài phát biểu công kích mạnh mẽ của Phó Tổng thống Vance tại Munich vào năm ngoái, năm nay, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã đưa ra những phát biểu hòa nhã và xây dựng hơn. Ông Rubio nhận định rằng mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang đứng trước một thời điểm bước ngoặt quan trọng, khi "thế giới đang thay đổi rất nhanh trước mắt chúng ta".
"Mỹ có mối liên hệ mật thiết với châu Âu và tương lai của chúng ta luôn liên kết với nhau và sẽ tiếp tục như vậy. Vì thế, chúng ta phải cùng nhau bàn về tương lai đó sẽ như thế nào", Ngoại trưởng Rubio phát biểu, thể hiện mong muốn duy trì và củng cố mối quan hệ đồng minh lâu đời này.
Bài phát biểu của Thủ tướng Merz tại Hội nghị an ninh Munich không chỉ phản ánh sự điều chỉnh chiến lược quan trọng của Đức, mà còn cho thấy một xu hướng rộng lớn hơn ở châu Âu: vẫn cam kết gắn bó với NATO nhưng đồng thời chuẩn bị cho một tương lai mà sự đảm bảo an ninh từ Hoa Kỹ có thể trở nên bớt tin cậy hơn, buộc châu Âu phải tự gánh vác nhiều trách nhiệm hơn cho chính mình.
