Thổ Nhĩ Kỳ lo ngại trở thành mục tiêu tiếp theo sau chiến sự Iran
Nhà nghiên cứu Murad Sadygzade nhận định giới lãnh đạo Ankara đang 'ngồi trên đống lửa' bởi chiến sự Iran có thể mở ra vòng xoáy xung đột mới, đưa Thổ Nhĩ Kỳ vào tâm điểm nguy hiểm. Lập trường của Thổ Nhĩ Kỳ đối với chiến dịch quân sự của Israel và Mỹ nhằm vào Iran ngày càng trở nên cứng rắn trong những tuần gần đây.
Nguy cơ bùng nổ xung đột toàn khu vực
Ankara không coi những gì đang diễn ra chỉ là các đòn tấn công trả đũa mang tính cục bộ. Theo cách nhìn của Thổ Nhĩ Kỳ, đây là một bước tiến nguy hiểm hướng tới một thảm họa khu vực toàn diện, có thể ảnh hưởng tới mọi quốc gia từ Đông Địa Trung Hải tới Vịnh Ba Tư. Ông Sadygzade, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông, giảng viên tại Trường Đại học Kinh tế Cao cấp Moscow, nhấn mạnh rằng nếu Tehran bị đánh bại, Trung Đông có thể chuyển từ trạng thái cân bằng mong manh sang một vụ bùng nổ dữ dội, và Ankara rất có thể trở thành mục tiêu kế tiếp.
Đối với Ankara, các cuộc không kích nhằm vào Iran không phải là công cụ đem lại ổn định, mà ngược lại là cơ chế kích hoạt thêm bất ổn và bùng nổ xung đột. Chính vì vậy, Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan, Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ, Ngoại trưởng Hakan Fidan cùng các quan chức trong phủ tổng thống liên tiếp đưa ra những tuyên bố thể hiện sự lên án, cảnh báo và lo ngại sâu sắc về nguy cơ bùng phát một cuộc chiến lớn.
Những cảnh báo sớm từ Ankara
Ngay từ ngày 28/2/2026, khi chiến dịch tấn công của Israel và Mỹ nhằm vào Iran bước vào giai đoạn công khai, ông Erdoğan đã lên tiếng chỉ trích các cuộc không kích, đồng thời kêu gọi ngừng bắn và giải pháp ngoại giao. Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Thổ Nhĩ Kỳ bày tỏ 'quan ngại sâu sắc' trước những hành động bị cho là vi phạm luật pháp quốc tế và đe dọa tính mạng dân thường.
Hai ngày sau, vào ngày 2/3, Tổng thống Erdoğan tiếp tục nâng mức cảnh báo, mô tả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran là sự vi phạm rõ ràng luật pháp quốc tế. Ông khẳng định Thổ Nhĩ Kỳ 'chia sẻ nỗi đau với người dân Iran' và nhấn mạnh rằng nếu không có biện pháp ngăn chặn kịp thời, hậu quả đối với an ninh khu vực và toàn cầu có thể 'vô cùng nghiêm trọng'.
Mối lo về năng lượng và kinh tế
Ngày 3/3, Ngoại trưởng Hakan Fidan xác nhận Ankara đang duy trì liên lạc với tất cả các bên nhằm chấm dứt chiến sự. Ông cảnh báo rằng cuộc xung đột có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung năng lượng toàn cầu, đặc biệt nếu xảy ra gián đoạn tại eo biển Hormuz - tuyến đường mà một phần lớn thương mại dầu mỏ thế giới phải đi qua.
Đối với Thổ Nhĩ Kỳ - nền kinh tế phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng - bất ổn tại eo biển Hormuz không phải là biến động trừu tượng, mà là nguy cơ giá năng lượng tăng vọt, áp lực lạm phát và làn sóng bất ổn kinh tế trong nước. Theo Reuters, Thổ Nhĩ Kỳ mỗi năm nhập khẩu khoảng 50 tỷ m3 khí đốt, trong đó có 14,3 tỷ m3 ở dạng LNG, làm nổi bật gánh nặng năng lượng đối với nền kinh tế.
Nỗi lo chiến lược cốt lõi
Tuy nhiên, sẽ là sai lầm nếu chỉ lý giải lập trường của Thổ Nhĩ Kỳ bằng yếu tố kinh tế. Ankara tin rằng việc đánh bại Iran bằng quân sự sẽ không mang lại hòa bình, mà có thể phá vỡ một trong những trụ cột của thế cân bằng khu vực và mở ra chuỗi xung đột mới. Ông Sadygzade nhận định, theo cách nhìn của Ankara, một trạng thái cân bằng mong manh nhưng vẫn tồn tại còn tốt hơn nhiều so với sự thay đổi hoàn toàn của hệ thống.
Ngày 12/3, Ngoại trưởng Hakan Fidan tuyên bố Ankara phản đối mọi kế hoạch có thể kích động nội chiến tại Iran hoặc làm bùng phát xung đột sắc tộc và tôn giáo. Nếu Iran rơi vào bất ổn, một vùng bất ổn khổng lồ có thể xuất hiện ngay sát biên giới Thổ Nhĩ Kỳ.
Mục tiêu tiếp theo của Israel?
Một yếu tố khác khiến Ankara lo ngại là cách họ nhìn nhận chiến lược của Israel. Theo đánh giá của giới lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ, các hành động quân sự của Israel không chỉ nhằm đáp trả những mối đe dọa tức thời, mà còn phản ánh tham vọng tái cấu trúc trật tự khu vực bằng vũ lực. Đáng chú ý, một số phát biểu từ chính trường Israel, như của cựu Thủ tướng Naftali Bennett, làm dấy lên quan ngại tại Ankara rằng việc đánh bại Iran có thể chỉ là bước đầu trong quá trình tái cấu trúc quyền lực ở Trung Đông.
Thêm vào đó, quan hệ giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Israel cũng chịu ảnh hưởng bởi vấn đề người Kurd - vấn đề an ninh quốc gia đặc biệt nghiêm trọng của Ankara. Tổng thống Erdoğan từng cáo buộc Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu làm suy yếu chính quyền chuyển tiếp tại Syria bằng cách hỗ trợ các nhóm người Kurd.
Ba trụ cột trong lập trường của Thổ Nhĩ Kỳ
Tóm lại, việc Ankara lên án các hành động quân sự của Israel và Mỹ nhằm vào Iran dựa trên ba trụ cột chính:
- Yếu tố pháp lý: Thổ Nhĩ Kỳ coi các cuộc tấn công này là vi phạm luật pháp quốc tế và chủ quyền quốc gia.
- Yếu tố chính trị: Ankara tin rằng chúng sẽ đẩy nhanh vòng xoáy bạo lực và phá hoại các giải pháp ngoại giao.
- Yếu tố chiến lược - kinh tế - xã hội: Một cuộc chiến khu vực sẽ giáng đòn nặng nề vào năng lượng, thương mại, ngân sách và ổn định xã hội, đặc biệt đối với Thổ Nhĩ Kỳ.
Ở điểm giao của ba yếu tố đó, lập trường cứng rắn hiện nay của Ankara được hình thành. Đây không phải là cử chỉ đoàn kết mang tính biểu tượng, mà là bản năng tự vệ chiến lược của một quốc gia đang nhìn thấy 'đám cháy lớn' tiến gần tới chính ngôi nhà của mình.
