Iran: Thế hệ lãnh đạo cứng rắn trỗi dậy, định hình chính trường giữa căng thẳng với Mỹ
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, nội bộ chính trị Iran đang chứng kiến sự nổi lên mạnh mẽ của một thế hệ lãnh đạo được mệnh danh là "diều hâu", với Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf là nhân vật tiêu biểu. Vị chính trị gia 64 tuổi này không chỉ sở hữu lập trường đanh thép mà còn ngày càng mở rộng tầm ảnh hưởng, trở thành một trong những gương mặt then chốt trong các cuộc đàm phán với Washington.
Mohammad Bagher Ghalibaf: Từ chiến trường đến đỉnh cao quyền lực
Sinh năm 1961 tại thị trấn Torqabeh, Ghalibaf đã chọn con đường binh nghiệp từ rất sớm. Ở tuổi 18, ông gia nhập Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) và tham chiến trong cuộc chiến tranh Iran-Iraq kéo dài 8 năm. Chính trong giai đoạn khốc liệt này, ông đã trưởng thành và thăng tiến nhanh chóng lên vị trí chỉ huy, dù phải trải qua nỗi đau mất anh trai trên chiến trường.
Sau chiến tranh, sự nghiệp của Ghalibaf tiếp tục thăng hoa khi được Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei bổ nhiệm làm người đứng đầu lực lượng không quân của IRGC. Ông còn được đào tạo bài bản, lấy chứng chỉ phi công tại Pháp và từng lái máy bay cho hãng hàng không quốc gia Iran Air. Hành trình chính trị của Ghalibaf cũng đa dạng không kém, với các vai trò như cảnh sát trưởng, thị trưởng Tehran trong 12 năm, và 4 lần tranh cử tổng thống.
Chiến lược linh hoạt: Cứng rắn và thực dụng
Theo nhận định của chuyên gia Ali Alfoneh từ Viện Các quốc gia vùng Vịnh Arab, Ghalibaf là một nhân vật theo đường lối cứng rắn thực dụng. "Ông ấy thể hiện lập trường hai mặt: thực dụng khi tiếp xúc với các đối tác thực dụng và cứng rắn khi đối đầu với các đối thủ cứng rắn", Alfoneh phân tích. Sự linh hoạt này có thể là chìa khóa giúp ông dẫn dắt hiệu quả các cuộc đàm phán với Mỹ trong giai đoạn hiện nay.
Mối quan hệ khăng khít với Mojtaba Khamenei – con trai của Lãnh tụ tối cao – cũng là một yếu tố quan trọng trong sự nghiệp của Ghalibaf. Cựu nghị sĩ Iran Ali Akbar Mousavi Khoeini tiết lộ: "Ông ấy luôn có tham vọng trở thành người đứng đầu nhánh hành pháp và đã vận động hành lang trong nhiều năm để ông Mojtaba Khamenei trở thành lãnh tụ tối cao".
Sự trỗi dậy của các nhân vật quân sự
Bên cạnh Ghalibaf, nhiều nhân vật quân sự khác cũng đang nắm giữ các vị trí then chốt trong bộ máy quyền lực Iran. Mohammad Bagher Zolghadr, cựu chỉ huy IRGC, hiện đảm nhiệm chức vụ đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao sau khi Ali Larijani bị ám sát. Đáng chú ý hơn cả là Ahmad Vahidi, người vừa được bổ nhiệm làm lãnh đạo IRGC sau khi người tiền nhiệm thiệt mạng trong đợt tấn công của Mỹ và Israel.
Vahidi vốn là một nhân vật gây tranh cãi khi bị Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc chỉ đạo vụ đánh bom trung tâm cộng đồng Do Thái ở Argentina năm 1994, và hiện đang bị Interpol truy nã. Theo Mousavi Khoeini, chính Vahidi là người thúc đẩy tiếp tục tấn công các quốc gia trong khu vực, bất chấp sự phản đối từ những quan chức ôn hòa hơn như Tổng thống Masoud Pezeshkian.
Chuyển dịch quyền lực và triển vọng đàm phán
Việc bổ nhiệm hàng loạt nhân vật cứng rắn vào các vị trí lãnh đạo cao cấp, cùng với sự vắng bóng tương đối của Mojtaba Khamenei, đang báo hiệu một sự chuyển dịch đáng kể trong cơ cấu quyền lực Iran. "Quyền lực nằm trong tay IRGC và phe phái cứng rắn nhất của IRGC", Mousavi Khoeini nhận định.
Alfoneh cho rằng mô hình này vẫn sẽ duy trì vai trò của một giáo sĩ trong vị trí lãnh đạo mang tính biểu tượng, nhưng thực quyền ngày càng nghiêng về phía giới quân sự. Các chỉ huy và cựu lãnh đạo IRGC nhiều khả năng sẽ duy trì quan điểm kiên định trong mọi tiến trình thương lượng với Mỹ, với mục tiêu chấm dứt xung đột nhưng vẫn bảo vệ được lợi ích cốt lõi của Tehran.
Trong bối cảnh Mỹ đang huy động B-52 Stratofortress và hàng nghìn lính thủy đánh bộ đến Trung Đông, áp lực đàm phán ngày càng gia tăng. Câu hỏi lớn nhất hiện nay là liệu thế hệ lãnh đạo mới của Iran, với sự cứng rắn và kinh nghiệm chiến trường, sẽ đưa đất nước đến đâu trong cuộc đối đầu đầy thách thức này.
