Tòa Án Tối Cao Mỹ Chuyển Hướng: Từ Hậu Thuẫn Sang Kiểm Soát Ông Trump
Hai phán quyết liên tiếp của Tòa án Tối cao Mỹ về thuế quan và việc điều động Vệ binh Quốc gia được xem là những đòn giáng đầu tiên vào chương trình nghị sự của Tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ hiện tại, và có thể chưa phải là điểm dừng. Suốt một năm qua, Tòa án Tối cao gần như bật đèn xanh cho hầu hết chính sách của ông Trump. Tuy nhiên, trong bước ngoặt đáng chú ý hôm 20/2, các thẩm phán đã bác bỏ trụ cột quan trọng nhất trong chương trình kinh tế của ông: hệ thống thuế quan diện rộng được ban hành dựa trên Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).
Quốc Hội "Tăng Ga" Và Sự Lạm Quyền
Ngay ngày đầu trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã ký loạt sắc lệnh gây tranh cãi, từ tuyên bố “tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia” giữa lúc sản lượng dầu khí Mỹ lập kỷ lục và giá xăng xuống thấp, đến mô tả biên giới phía Nam rơi vào “xâm lược” và “hỗn loạn” dù số vụ vượt biên trái phép giảm sâu so với cuối nhiệm kỳ đầu của ông. Dù bị cho là đẩy quyền khẩn cấp đi xa hơn các đời tổng thống hiện đại, việc tận dụng công cụ này không phải đặc quyền của riêng ông Trump.
Giới chuyên gia cho rằng Quốc hội phải chia sẻ phần lớn trách nhiệm đối với tình trạng “vượt rào” của hành pháp. Theo Trung tâm Brennan (Đại học New York), cơ quan lập pháp đã trao cho tổng thống hơn 150 quyền lực đặc biệt có hiệu lực ngay khi ban bố tình trạng khẩn cấp, bao trùm từ y tế, môi trường, điều quân đến trưng dụng tài sản tư nhân. Dù từ lâu người ta thừa nhận tổng thống cần sự linh hoạt để ứng phó khủng hoảng, các nghị sĩ hai đảng cũng nhiều lần bày tỏ lo ngại về nguy cơ lạm dụng quyền lực khẩn cấp.
Tòa Án Mỹ Không Còn Nhượng Bộ
Tại họp báo sau phán quyết của Tòa án Tối cao, ông Trump công kích các thẩm phán đã bỏ phiếu chống lại việc ông sử dụng quyền khẩn cấp để áp thuế, gọi họ là “bất trung” và “nỗi hổ thẹn của quốc gia”. Đây là ngôn từ gay gắt chưa từng được ông dùng với Tòa án Tối cao, dù trước đó ông và các cộng sự từng chỉ trích thẩm phán cấp dưới theo cách tương tự. Dẫu vậy, ông khẳng định sẽ tôn trọng phán quyết và tìm cơ sở pháp lý khác để áp thuế.
Giới quan sát cho rằng thông điệp tiếp theo về mối quan hệ Nhà Trắng - Tòa án Tối cao có thể xuất hiện trong Thông điệp Liên bang sắp tới, sự kiện mà theo thông lệ một số thẩm phán sẽ tham dự. Theo giáo sư Leah Litman (Đại học Michigan), nước Mỹ có thể đang chứng kiến mô thức quen thuộc: khi mức ủng hộ tổng thống suy giảm, Tòa án có xu hướng mạnh tay hơn.
"Cây Gậy Và Củ Cà Rốt" Của Tòa Án Tối Cao
Một số học giả nhận định Tòa đang áp dụng chiến lược “cây gậy và củ cà rốt”. “Củ cà rốt” là những phán quyết có lợi cho Nhà Trắng, như việc cho phép cải tổ cơ quan liên bang hay sa thải hàng loạt. “Cây gậy” là các quyết định về thuế quan, khả năng bác bỏ kế hoạch chấm dứt quyền công dân theo nơi sinh hoặc can thiệp vào Fed. Năm ngoái, nhiều hồ sơ nhạy cảm, từ Vệ binh Quốc gia đến Fed, từng bị trì hoãn. Nay, Tòa buộc phải đưa ra phán quyết dứt điểm.
Trong giai đoạn đầu nhiệm kỳ, với đa số bảo thủ chi phối, Tòa đã ủng hộ chính quyền trong 20 vụ khẩn cấp, chỉ bốn lần bác bỏ, qua đó cho phép thu hẹp bảo vệ trục xuất, cấm quân nhân chuyển giới, cắt giảm Bộ Giáo dục, đóng băng viện trợ và mở quyền truy cập dữ liệu cho cơ quan DOGE. Giới quan sát cho rằng phán quyết của Tòa án về thuế quan và triển khai Vệ binh Quốc gia là "cây gậy" dành cho Nhà Trắng.
Phản Ứng Và Tương Lai Của Quyền Lực
Câu hỏi lớn còn lại là phản ứng của ông Trump trước các phán quyết bất lợi. Sau khi Tòa bỏ phiếu 6-3 kết luận ông không có thẩm quyền theo IEEPA để áp thuế diện rộng, ông đã chỉ trích gay gắt, thậm chí nói hai thẩm phán do mình bổ nhiệm khiến gia đình họ “xấu hổ”. Dù từng có lo ngại về nguy cơ ông thách thức Tòa, nhiều học giả cho rằng kịch bản khủng hoảng hiến pháp khó xảy ra.
Trong vụ Vệ binh Quốc gia, ông đã tuân thủ khi Tòa yêu cầu chỉ được liên bang hóa lực lượng trong “hoàn cảnh đặc biệt”, sau đó rút kế hoạch triển khai. Giới phân tích nhận định, dù có thể tiếp tục công kích bằng lời lẽ mạnh mẽ, ông Trump khó có lợi nếu công khai thách thức Tòa án Tối cao, nhất là khi thực tế cho thấy ông vẫn thắng nhiều hơn thua tại cơ quan quyền lực tư pháp cao nhất nước Mỹ này.
Các kết quả sắp tới sẽ tác động mạnh đến thế cân bằng quyền lực giữa các nhánh chính quyền và định hình mức độ thành công của chiến lược hành pháp táo bạo mà ông Trump theo đuổi.
