Cựu chỉ huy IRGC Shamkhani: Nhân vật chủ chốt trong căng thẳng hạt nhân Iran - Mỹ
Ali Shamkhani, cựu chỉ huy 70 tuổi của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), đã được Đại giáo chủ Ali Khamenei bổ nhiệm làm thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran. Vị trí này đưa ông trở lại trung tâm hàng ngũ ra quyết định của Tehran, trong bối cảnh căng thẳng leo thang với Mỹ về chương trình hạt nhân.
Bối cảnh bổ nhiệm và vai trò chiến lược
Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao được thành lập sau cuộc chiến 12 ngày với Israel năm ngoái, khi Mỹ tiến hành không kích vào các cơ sở hạt nhân và mục tiêu quân sự của Iran. Nhiệm vụ chính của hội đồng là điều phối các hành động thời chiến, đặc biệt khi Mỹ đe dọa tấn công từ đội tàu chiến gần đó nếu đàm phán hạt nhân thất bại.
Shamkhani, từng là cố vấn đáng tin cậy của Đại giáo chủ Khamenei, đã lãnh đạo cơ quan này suốt một thập kỷ, bao gồm thời kỳ Iran ký thỏa thuận hạt nhân năm 2015. Ông giữ vai trò đại diện của Khamenei tại SNSC, cơ quan hoạch định chính sách an ninh và quốc phòng cao nhất.
Quan điểm cứng rắn và cảnh báo chiến tranh
Trong bài đăng trên mạng xã hội X vào tháng 1 vừa qua, Shamkhani tuyên bố: "Một 'cuộc tấn công hạn chế' chỉ là ảo tưởng. Bất kỳ hành động quân sự nào của Mỹ - từ bất cứ đâu và ở bất kỳ mức độ nào - sẽ được coi là khởi đầu của chiến tranh, và ngay lập tức sẽ có phản ứng toàn diện và chưa từng có nhắm vào trung tâm Tel Aviv và tất cả những ai ủng hộ kẻ xâm lược".
Phát biểu này phản ánh quan điểm cứng rắn của ông, đối lập với tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong Thông điệp liên bang ngày 25/2, rằng ông sẽ không cho phép "nước tài trợ khủng bố lớn nhất thế giới" sở hữu vũ khí hạt nhân. Iran bác bỏ cáo buộc này và khẳng định chương trình hạt nhân chỉ nhằm mục đích hòa bình.
Kinh nghiệm ngoại giao và xung đột nội bộ
Là cựu binh chiến tranh Iran-Iraq (1980-1988), Shamkhani từng đảm trách vai trò Bộ trưởng Quốc phòng dưới thời Tổng thống Mohammad Khatami (1997-2005). Ông thực hiện chuyến thăm lịch sử tới Ả-rập Xê-út, góp phần làm dịu căng thẳng giữa hai nước. Hơn 2 thập kỷ sau, ông dẫn đầu đàm phán với Ả-rập Xê-út do Trung Quốc trung gian, dẫn đến khôi phục quan hệ ngoại giao.
Tuy nhiên, ông cũng vấp phải chỉ trích từ cựu Tổng thống Hassan Rouhani, người hối tiếc về việc bổ nhiệm Shamkhani vì cho rằng ông ủng hộ các biện pháp cứng rắn của quốc hội về làm giàu uranium. Trong cuộc phỏng vấn tháng 10/2025, Shamkhani thậm chí nói Iran nên cân nhắc chế tạo vũ khí hạt nhân từ thập niên 1990.
Lệnh trừng phạt và ảnh hưởng gia đình
Shamkhani và gia đình đối mặt với nhiều lệnh trừng phạt từ phương Tây. Năm 2020, ông bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt; đến năm 2025, con trai ông Mohammad Hossein cũng bị trừng phạt với cáo buộc điều hành mạng lưới tàu chở dầu vi phạm lệnh cấm vận. Theo Mỹ, đội tàu của gia đình Shamkhani là mắt xích quan trọng giúp Iran né tránh lệnh trừng phạt.
Với kinh nghiệm dày dặn và quan điểm kiên định, Shamkhani được kỳ vọng sẽ đóng vai trò then chốt trong việc định hình phản ứng của Iran trước các mối đe dọa từ Mỹ và Israel, trong bối cảnh đàm phán hạt nhân vẫn còn nhiều bất trắc.
