Panama Chính Thức Thu Hồi Hai Cảng Chiến Lược Tại Kênh Đào
Chính phủ Panama đã chính thức tiếp quản quyền kiểm soát hai cảng quan trọng Balboa và Cristobal tại Kênh đào Panama vào ngày 23/2, sau khi Tòa án Tối cao nước này tuyên bố vô hiệu hợp đồng nhượng quyền với tập đoàn CK Hutchison có trụ sở tại Hong Kong (Trung Quốc). Động thái này được thực hiện dựa trên sắc lệnh cho phép Cơ quan Hàng hải Panama (AMP) tiếp quản vì "lý do lợi ích xã hội khẩn cấp", đồng thời thu giữ các tài sản thiết yếu như cần cẩu, phương tiện và hệ thống máy tính để duy trì hoạt động không bị gián đoạn.
Quá Trình Chuyển Giao Và Phản Ứng Từ Các Bên
Theo ông Alberto Aleman Zubieta, người đứng đầu nhóm kỹ thuật giám sát, AMP đã tiếp quản hai cảng thông qua sắc lệnh nhằm đảm bảo hoạt động diễn ra suôn sẻ. Hai hợp đồng riêng biệt cho cảng Balboa và Cristobal sẽ được trình lên Hội đồng quản trị AMP, thay vì một hợp đồng chung như trước đây. Tổng thống Panama Jose Raul Mulino khẳng định, trong thời gian chờ phán quyết có hiệu lực, hoạt động cảng vẫn do nhà khai thác hiện tại đảm nhiệm, sau đó sẽ chuyển sang giai đoạn chuyển tiếp để tiến tới một hợp đồng nhượng quyền mới với các điều khoản có lợi hơn cho Panama.
Giới chức Panama cho biết hoạt động tại cảng vẫn diễn ra bình thường trong quá trình nhà nước tiếp quản. Tuy nhiên, tập đoàn CK Hutchison đã lên tiếng phản đối, cho biết đã đầu tư hơn 1,8 tỷ USD vào hạ tầng và công nghệ tại Panama trong gần 30 năm, đồng thời khởi kiện trọng tài quốc tế theo quy tắc của Phòng Thương mại Quốc tế, cáo buộc chính phủ Panama vi phạm thỏa thuận nhượng quyền.
Phản Ứng Trái Chiều Từ Mỹ Và Trung Quốc
Một quan chức cấp cao chính quyền Mỹ tiết lộ với tờ SCMP rằng Washington hoan nghênh quyết định của Panama, coi đây là bước đi khẳng định chủ quyền và phù hợp với tầm nhìn của cựu Tổng thống Donald Trump về Kênh đào Panama. Quan chức này nhấn mạnh, ông Trump đã nói rõ rằng việc Trung Quốc kiểm soát Kênh đào Panama là không thể chấp nhận, vi phạm hiệp ước Mỹ - Panama và đe dọa an ninh quốc gia cũng như lợi ích kinh tế của Mỹ.
Ngược lại, chính quyền Bắc Kinh và Hong Kong cáo buộc Panama "làm suy yếu pháp quyền và tổn hại niềm tin của nhà đầu tư", cảnh báo về những hệ lụy chính trị và kinh tế khi hợp đồng đã tồn tại gần ba thập niên bị hủy bỏ. Tổng thống Mulino bác bỏ các chỉ trích từ bên ngoài, khẳng định Panama là quốc gia thượng tôn pháp luật và tôn trọng tính độc lập của ngành tư pháp, đồng thời nhấn mạnh ưu tiên hiện nay là bảo đảm việc làm và duy trì hoạt động cảng - trụ cột của nền kinh tế quốc gia.
Điểm Nóng Trong Cuộc Cạnh Tranh Chiến Lược
Tranh chấp quanh hai cảng Balboa và Cristobal đã âm ỉ nhiều tháng, kéo theo sự can dự của cả Washington và Bắc Kinh, biến một vụ kiện nội bộ thành phép thử trong cuộc cạnh tranh chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Hai cảng này nằm ở hai đầu Kênh đào Panama - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 5% thương mại đường biển toàn cầu và giữ vai trò huyết mạch đối với hoạt động thương mại và hải quân Mỹ.
PPC, công ty con của CK Hutchison, đã vận hành hai cảng từ năm 1997 theo hợp đồng nhượng quyền 25 năm và được gia hạn vào năm 2021. Tuy nhiên, tháng 7 năm ngoái, Tổng kiểm toán Panama đệ đơn lên Tòa án Tối cao yêu cầu hủy gia hạn hợp đồng, cáo buộc vi phạm hiến pháp và sai phạm tài chính. Phán quyết của Tòa án Tối cao - không thể kháng cáo trong nước - đã hủy bỏ luật phê chuẩn nhượng quyền, đồng thời vô hiệu các sửa đổi và gia hạn liên quan.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hoan nghênh quyết định này, cảnh báo rằng nếu một công ty chịu trách nhiệm trước Bắc Kinh kiểm soát cả hai đầu kênh đào, họ có thể "đóng cửa tuyến đường" trong trường hợp xung đột, coi đây là mối đe dọa trực tiếp đối với lợi ích Mỹ. Nhiều nghị sĩ Cộng hòa cũng xem phán quyết là bằng chứng cho thấy sức ép từ Washington đang phát huy tác dụng trong khu vực Mỹ Latinh.
Vụ việc còn đan xen với kế hoạch của CK Hutchison nhằm bán hơn 40 cảng trên toàn cầu trong thương vụ nhiều tỷ USD với liên danh do BlackRock và Mediterranean Shipping Company dẫn đầu. Giới chức Trung Quốc phát tín hiệu sẽ xem xét kỹ lưỡng thương vụ này, trong khi có thông tin Bắc Kinh muốn tập đoàn vận tải biển quốc doanh Cosco tham gia sâu hơn nếu thỏa thuận liên quan đến các cảng tại Panama, cho thấy sự phức tạp và tầm quan trọng chiến lược của vấn đề.
