Những Nhân Vật Định Hình Tương Lai Iran Sau Cái Chết Của Lãnh Tụ Tối Cao Ali Khamenei
Sau cái chết của Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, cấu trúc quyền lực phức tạp của Cộng hòa Hồi giáo Iran bước vào một giai đoạn nhạy cảm và đầy biến động. Trong hệ thống chính trị nơi quyền lực được phân bổ tinh vi giữa hàng loạt hội đồng, tướng lĩnh quân sự, giáo sĩ và quan chức dân sự, những nhân vật chủ chốt đang dần lộ diện, tranh giành ảnh hưởng để định hình tương lai đất nước. Một số vị trí do bầu cử, số khác do bổ nhiệm, nhưng tất cả đều phải cạnh tranh dưới sự giám sát của lãnh tụ tối cao, và giờ đây cũng đang vận động cho ứng viên kế nhiệm mà họ ủng hộ. Dưới đây là những gương mặt chủ chốt của Iran trong một trong những thời khắc mang tính bước ngoặt nhất trong lịch sử 47 năm của nước Cộng hòa Hồi giáo.
Ali Larijani: Nhân Vật Bảo Thủ Có Ảnh Hưởng Sâu Rộng
Ali Larijani, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, là một nhân vật bảo thủ có ảnh hưởng sâu trong nội bộ quyền lực. Ông từng giữ chức Chủ tịch Quốc hội và đặc phái viên đàm phán hạt nhân, với quá khứ là chỉ huy của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Larijani có quan hệ mật thiết với giới lãnh đạo quân sự và từng được xem là thân cận với Khamenei. Uy tín của ông gia tăng kể từ khi được bổ nhiệm đứng đầu cơ quan an ninh quyền lực nhất đất nước vào tháng 8, dù Mỹ áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt đối với ông. Anh trai ông, giáo sĩ Sadeq Larijani, cũng được xem là một ứng viên tiềm năng cho vị trí lãnh tụ tối cao, với kinh nghiệm từng giữ chức Chánh án Tòa án Tối cao và tham gia nhiều cơ quan quyền lực.
Masoud Pezeshkian: Tổng Thống Cải Cách Trong Hội Đồng Lãnh Đạo Lâm Thời
Masoud Pezeshkian, Tổng thống Iran theo xu hướng cải cách, hiện có vai trò lớn hơn khi trở thành một trong ba thành viên của hội đồng lãnh đạo tạm thời điều hành đất nước trong giai đoạn thiếu vắng lãnh tụ tối cao. Đắc cử năm 2024 sau khi Tổng thống Ebrahim Raisi qua đời, ông từng thúc giục Khamenei trực tiếp giải quyết những bất mãn của người dân sau làn sóng biểu tình, nhưng không thành công. Vai trò chính thức của tổng thống chủ yếu xoay quanh chính sách kinh tế trong nước, nhưng trong bối cảnh hiện tại, ảnh hưởng của ông được mở rộng.
Gholam-Hossein Mohseni-Ejei: Cánh Tay Thực Thi Của Khamenei
Gholam-Hossein Mohseni-Ejei, Chánh án Tòa án Tối cao, là thành viên thứ hai của hội đồng lãnh đạo lâm thời và một giáo sĩ bảo thủ cứng rắn. Được lãnh tụ tối cao bổ nhiệm, ông từ lâu được xem là “cánh tay thực thi” của Khamenei, nhắm vào các tiếng nói bất đồng và nhà hoạt động đối lập khi còn là công tố viên. Trong vai trò Bộ trưởng Tình báo, ông phát động chiến dịch chống lại cái gọi là “lật đổ mềm”, dẫn đến các biện pháp trừng phạt từ Liên minh châu Âu và Mỹ vì cáo buộc vi phạm nhân quyền. Tháng 1 năm nay, Ejei tuyên bố sẽ đẩy nhanh việc truy tố những người tham gia biểu tình.
Alireza Arafi: Giáo Sĩ Trung Thành Trong Hội Đồng Lãnh Đạo
Alireza Arafi, giáo sĩ cao cấp, là người thứ ba và cuối cùng trong hội đồng lãnh đạo tạm thời, được lựa chọn theo quyết định của Hội đồng Giải quyết Tranh chấp. Điều này cho thấy ông nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ giới tinh hoa quyền lực. Được xem là người trung thành tuyệt đối với Khamenei, Arafi ít được công chúng biết đến nhưng có nền tảng giáo sĩ vững chắc, từng là người dẫn lễ cầu nguyện thứ Sáu tại Qom và điều hành Đại học Quốc tế Al-Mustafa, nơi bị Mỹ cáo buộc là kênh tuyển mộ cho lực lượng viễn chinh Quds Force.
Mojtaba Khamenei: Con Trai Cựu Lãnh Tụ Và Ứng Viên Nặng Ký
Mojtaba Khamenei, con trai thứ hai của Ali Khamenei, là một ứng viên nặng ký cho vị trí lãnh tụ tối cao, dù Cộng hòa Hồi giáo về nguyên tắc phản đối việc cha truyền con nối. Sự kế nhiệm này sẽ gửi đi thông điệp về tính liên tục của chế độ. Là một giáo sĩ bị Mỹ trừng phạt, Mojtaba ngày càng xuất hiện nhiều hơn trên chính trường trong những năm gần đây và được cho là có quan hệ gần gũi với IRGC. Theo Bloomberg, ông còn kiểm soát một mạng lưới đầu tư rộng lớn trải dài từ Tehran tới Dubai và Frankfurt.
Hassan Khomeini: Cháu Nội Nhà Sáng Lập Với Xu Hướng Ôn Hòa
Hassan Khomeini, cháu nội của nhà sáng lập Cộng hòa Hồi giáo Ruhollah Khomeini, là một phương án “dòng dõi” khác cho vị trí lãnh tụ tối cao. Dù vẫn trung thành với hệ thống, ông được nhìn nhận là tương đối ôn hòa do mối liên hệ với các chính trị gia cải cách, lực lượng ngày càng bị gạt ra khỏi trung tâm quyền lực dưới thời Khamenei. Sự xuất hiện của ông gây chú ý trong bối cảnh khoảng trống quyền lực hiện tại.
Mohammad Bagher Qalibaf: Chủ Tịch Quốc Hội Với Hồ Sơ Chính Trị Nổi Bật
Mohammad Bagher Qalibaf, Chủ tịch Quốc hội, có ghế trong Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao đầy quyền lực. Hồ sơ chính trị của ông nổi bật hơn sau cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Iran với Israel và Mỹ hồi tháng 6 năm ngoái. Là một chính trị gia bảo thủ, Qalibaf từng là thị trưởng Tehran và chỉ huy trong IRGC, đồng thời công khai ủng hộ lực lượng Vệ binh Cách mạng trong việc dập tắt các cuộc biểu tình gần đây.
Ahmad Vahidi: Tư Lệnh IRGC Bị Truy Nã Quốc Tế
Ahmad Vahidi, Tư lệnh IRGC, là một cựu binh của lực lượng Vệ binh Cách mạng, từng giữ chức Bộ trưởng Nội vụ và Bộ trưởng Quốc phòng. Ông hiện bị Interpol phát lệnh truy nã đỏ vì nghi liên quan đến vụ đánh bom trung tâm cộng đồng Do Thái ở Buenos Aires, và Mỹ áp đặt trừng phạt đối với ông vì vai trò trong việc trấn áp các cuộc biểu tình năm 2022. Tuần này, Vahidi được thăng chức từ phó tư lệnh lên tư lệnh IRGC sau khi người tiền nhiệm thiệt mạng.
Abbas Araghchi Và Các Giáo Sĩ Khác Trong Hội Đồng Chuyên Gia
Abbas Araghchi, lãnh đạo Hội đồng Chuyên gia, đứng đầu cơ quan gồm 88 giáo sĩ có nhiệm vụ bổ nhiệm và giám sát lãnh tụ tối cao. Trên thực tế, cơ quan này chủ yếu đóng vai trò cố vấn và chưa từng thách thức quyền lực của lãnh tụ. Các thành viên được bầu cử công khai, nhưng cuộc bầu cử năm 2024 diễn ra trong bối cảnh nhiều ứng viên bị loại bỏ. Ngoài ra, một số nhân vật bảo thủ khác như Mohammad Mahdi Mirbagheri và Ahmad Khatami cũng có đủ tư cách tôn giáo để trở thành lãnh tụ tối cao.
Trong bối cảnh này, cái tên Hassan Rouhani, cựu Tổng thống theo đường lối ôn hòa, cũng bất ngờ xuất hiện trở lại như một đồn đoán giữa khoảng trống quyền lực. Tương lai của Iran sẽ phụ thuộc vào sự cân bằng giữa các lực lượng này, trong khi cấu trúc quyền lực tại Tehran vẫn duy trì khả năng kiểm soát và vận hành dù thiệt hại nặng nề từ các đợt không kích.
