Tổng Thư ký Liên hợp quốc cảnh báo nguy cơ hạt nhân nghiêm trọng
Trong thông điệp mới đây nhân Ngày quốc tế nhận thức về giải trừ quân bị và chống phổ biến vũ khí hạt nhân, Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đã đưa ra lời cảnh báo mạnh mẽ: “Giấc mơ hòa bình của nhân loại đang đứng trước những thách thức nghiêm trọng.” Ông nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu ngày càng bất ổn và căng thẳng địa chính trị gia tăng, nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân đang ở mức cao nhất trong hàng chục năm qua.
Hiệp ước New START hết hạn và những hệ lụy
Nhận định của Tổng Thư ký Liên hợp quốc được đưa ra khi vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân đang trở nên nóng bỏng trở lại. Tháng 2/2026, Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START), hiệp ước quy định giới hạn phát triển kho vũ khí hạt nhân của Nga và Mỹ, đã chính thức hết hạn. Điều này đồng nghĩa với việc lần đầu tiên trong hơn 50 năm qua, không còn cơ chế ràng buộc nào đối với hai kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới.
Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định sẵn sàng cùng Nga xây dựng thỏa thuận mới thay thế New START, nhiều chuyên gia cho rằng tiến trình thương lượng một hiệp ước mới không hề dễ dàng. Sự thiếu vắng của một hiệp ước kiểm soát có thể làm gia tăng căng thẳng và nguy cơ leo thang hạt nhân.
Pháp điều chỉnh tăng đầu đạn hạt nhân
Tại châu Âu, câu chuyện về vũ khí hạt nhân cũng thu hút sự quan tâm đặc biệt. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron vừa tuyên bố, lần đầu kể từ năm 1992, Pháp sẽ điều chỉnh tăng số lượng đầu đạn hạt nhân mà nước này sở hữu. Sau khi chiến tranh Lạnh kết thúc, Pháp đã triển khai những bước đi quan trọng hướng tới giải trừ quân bị và duy trì kho vũ khí hạt nhân ở mức thấp nhất có thể.
Việc tăng số lượng đầu đạn hạt nhân được xem là một thay đổi mang tính bước ngoặt trong lập trường về vũ khí hạt nhân mà Pháp theo đuổi hàng chục năm qua. Quyết định này đánh dấu bước chuyển không chỉ của Pháp, mà cả châu Âu, bởi sau khi Anh rời Liên minh châu Âu (EU) vào năm 2020, Pháp trở thành quốc gia thành viên duy nhất trong Liên minh Cờ xanh sở hữu vũ khí hạt nhân.
Hội nghị NPT và nỗ lực kiến tạo hòa bình
Bất chấp những khó khăn, cộng đồng quốc tế vẫn kiên định theo đuổi nỗ lực giải trừ quân bị. Theo kế hoạch, vào tháng 5, Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) lần thứ 11 do Việt Nam làm Chủ tịch sẽ diễn ra tại New York, Mỹ. Được ký kết năm 1968, NPT là hiệp ước quốc tế về chống phổ biến vũ khí hạt nhân mang tính toàn diện nhất, với sự tham gia của năm cường quốc hạt nhân và Ủy viên Thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
Hội nghị sắp tới được xem là cơ hội để các nước xây dựng lòng tin, thúc đẩy triển khai ba trụ cột của Hiệp ước: không phổ biến vũ khí hạt nhân, giải trừ vũ khí hạt nhân và sử dụng công nghệ hạt nhân vì mục đích hòa bình. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres khẳng định, trong bối cảnh xung đột lan rộng chưa từng thấy kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai, đã đến lúc các nước dồn sức kiến tạo hòa bình thay vì đầu tư cho chiến tranh.
Ông nhấn mạnh: Giải trừ vũ khí, khôi phục lòng tin, và ngăn chặn phổ biến các loại vũ khí có sức tàn phá lớn là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu. Những diễn biến gần đây, từ việc New START hết hạn đến quyết định của Pháp, đang tạo sức ép không nhỏ lên bộ máy giải trừ quân bị toàn cầu, đòi hỏi sự đồng thuận và nỗ lực bền bỉ từ cộng đồng quốc tế.
