Chiến dịch 'Cơn thịnh nộ' của ông Trump vấp phải sự kiêu ngạo và đòn đáp trả dữ dội từ Iran
Chiến dịch Cơn thịnh nộ Dữ dội của Mỹ nhằm vào Iran, một trong những chiến dịch không kích quy mô lớn nhất trong lịch sử hiện đại, đang đối mặt với những thách thức bất ngờ. Mặc dù các quan chức cấp cao của Mỹ nhiều lần ca ngợi đây là đòn giáng mạnh vào lực lượng vũ trang Iran, sự phản pháo dữ dội từ Tehran buộc Tổng thống Donald Trump phải xuống thang và hạ nhiệt. Giới quan sát dự báo chiến dịch này có thể lại khiến Mỹ thêm thất vọng, lặp lại vết xe đổ của các cuộc chiến trước tại Trung Đông.
Iran chứng minh sức mạnh phi đối xứng
Bất chấp những tuyên bố từ Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth rằng chưa từng có quân đội hiện đại nào bị phá hủy nhanh chóng như vậy, Iran chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn về mặt quân sự. Những quả tên lửa tầm xa nhằm vào căn cứ chung của Mỹ và Anh trên đảo Diego Garcia, cùng hai quả tên lửa lọt lưới phòng không của Israel đánh trúng hai thành phố Arad và Dimona, cho thấy Iran vẫn đang tiến hành các đòn đáp trả có tính chính xác và hiệu quả cao. Trước lằn ranh của một cuộc chiến toàn diện, ông Trump đã chủ động tạo ra một khoảng lặng chiến lược, mở ra dư địa để các bên tính toán lại cái giá của sự leo thang.
Lập trường cứng rắn của Iran đang tái hiện một nghịch lý địa chính trị quen thuộc của Mỹ tại Trung Đông: khởi đầu bằng những đòn phủ đầu sấm sét nhưng kết thúc trong sự sa lầy. Giá dầu toàn cầu biến động mạnh kể từ khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị tê liệt, gây ra cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất kể từ thập niên 1970. Bất chấp sức mạnh quân sự áp đảo của Mỹ và Israel, cũng như việc nhiều lãnh đạo cấp cao của Iran đã bị tiêu diệt, chính quyền Tehran vẫn tồn tại và ra đòn đáp trả phi đối xứng gây điêu đứng.
Bài học lịch sử từ các cuộc chiến tại Trung Đông
Lịch sử cho thấy các cuộc chiến nhằm tái định hình Trung Đông thường dẫn đến hệ quả khó lường. Năm 1982, khi Israel đưa quân tiến vào Lebanon, dự đoán về việc chấm dứt bạo lực đã thất bại khi lực lượng Hezbollah nổi lên. Năm 2003, cuộc chiến của Mỹ tại Iraq tạo ra hậu quả đẫm máu, dẫn đến sự trỗi dậy của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) và thúc đẩy Iran xây dựng liên minh trong khu vực. Giới phân tích đặt câu hỏi: Liệu những kỳ vọng của Mỹ về Trung Đông mới có đi vào vết xe đổ của các cuộc chiến trước?
Bà Caitlin Talmadge, chuyên gia an ninh Vùng Vịnh tại Viện Công nghệ Massachusetts, nhận định Mỹ thường đánh giá quá cao khả năng đạt được mục tiêu chính trị bằng sức mạnh quân sự, đồng thời lại đánh giá thấp hệ lụy về lâu dài. Không quân là công cụ ưa thích của Mỹ, nhưng lịch sử thế giới không ủng hộ kỳ vọng rằng không quân có thể mang lại những thay đổi lớn về chính trị, bà Talmadge nói.
Sự tự tin thái quá và những tính toán sai lầm
Theo giáo sư Monica Duffy Toft, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược thuộc Đại học Tufts, càng đánh giá quá cao năng lực của mình, xem nhẹ đối thủ và bỏ qua yếu tố bất định, Mỹ càng dễ đối mặt với thất bại trong chiến sự tại Iran. Việc chính quyền ông Trump bộc lộ những tính toán sai về Iran không phải là điều bất thường. Ban đầu, nhiều quan chức Mỹ bác bỏ lo ngại về nguy cơ gián đoạn thị trường dầu mỏ, viện dẫn việc giá dầu ổn định trong cuộc chiến ngắn giữa Israel và Iran hồi tháng 6/2025, nhưng thực tế đã chứng minh ngược lại.
Cuộc can thiệp quân sự nhanh chóng của Mỹ tại Venezuela hồi tháng 1 cũng khiến chính quyền ông Trump tin vào hiệu quả của việc sử dụng sức ép quân sự. Tuy nhiên, những chiến thắng trong quá khứ lại là người thầy nguy hiểm, làm tăng chỉ số kiêu ngạo đúng lúc cần khiêm tốn. Kết quả đạt được nhanh chóng tại Venezuela đã khiến ông Trump tưởng rằng đối thủ tiếp theo cũng dễ đối phó, nhưng Iran đã chứng minh điều ngược lại.
Hiện tại, ông Trump đang đứng trước lựa chọn khó khăn nhất: có đưa quân đổ bộ lên bờ hay không, một kịch bản đầy rủi ro. Iran, với chiến lược chiến tranh phi đối xứng, tiếp tục kéo dài xung đột và mở rộng phạm vi ảnh hưởng, nhằm làm suy giảm ý chí của đối phương. Bài học từ lịch sử cho thấy rằng cả Israel và Mỹ đều từng tiến hành những chiến dịch quân sự rầm rộ tại Trung Đông, nhưng xét về lâu dài, kết quả đạt được rất hạn chế. Đánh nhanh, phủ đầu mạnh không phải lúc nào cũng giúp thắng nhanh.
