Ông Trump và 'ngoại giao chớp nhoáng': Cặp song tấu Witkoff-Kushner đối mặt thử thách tại các điểm nóng
Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đặt cược vào một chiến lược ngoại giao độc đáo, với sự tham gia của hai đặc phái viên không chuyên: Steve Witkoff và Jared Kushner. Cặp đôi này, vốn là những doanh nhân bất động sản giàu có và thân tín của ông Trump, hiện đang đảm nhận vai trò then chốt trong các cuộc đàm phán hòa bình tại ba điểm nóng toàn cầu: Ukraine, Iran và Gaza. Tuy nhiên, phương pháp "ngoại giao doanh nhân" của họ đang vấp phải những hoài nghi sâu sắc từ giới quan sát quốc tế.
Trọng trách của những nhà ngoại giao tay ngang
Ngày 18/2 tại Geneva, Witkoff và Kushner trở thành tâm điểm của một chiến dịch ngoại giao dồn dập, khi tiếp xúc với các quan chức từ Nga, Ukraine và Iran. Sự kiện này đánh dấu một xu hướng đáng chú ý: đội ngũ ngoại giao chuyên nghiệp của Mỹ dường như đang bị gạt sang lề, nhường chỗ cho một "vòng tròn khép kín" gồm những người thân tín nhất của Tổng thống Trump. Cả Witkoff và Kushner đều là những doanh nhân thuộc giới siêu giàu, với mạng lưới quan hệ thượng lưu rộng khắp, nhưng lại thiếu kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực ngoại giao quốc tế.
Nhiệm vụ của họ không hề nhỏ: chấm dứt xung đột khốc liệt tại Ukraine và ngăn chặn ngòi nổ chiến tranh tại Iran. Thành công ở bất kỳ hồ sơ nào cũng sẽ là một thành tựu lớn, song cả hai mục tiêu này hiện đều rơi vào thế bế tắc. Hy vọng của ông Trump về một thỏa thuận với Iran tiến triển chậm chạp, trong khi Iran vẫn kiên quyết không nhượng bộ các "lằn ranh đỏ" về tên lửa đạn đạo mà Mỹ đặt ra. Các cuộc đàm phán tại Geneva vẫn chưa thể trả lời câu hỏi cốt lõi: Liệu các bên thực sự mong muốn hòa bình, hay chỉ đang sử dụng ngoại giao như một công cụ để câu giờ và tích lũy lợi thế trên chiến trường?
Xoay xở trong "Tam giác lửa" đầy thách thức
Nỗ lực ngoại giao của ông Witkoff và Kushner diễn ra trong bối cảnh chính quyền Trump đối mặt với áp lực từ cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tuy nhiên, mỗi đỉnh của "tam giác lửa" - Ukraine, Iran và Gaza - đều ẩn chứa những rào cản sống còn, khiến tiến trình hòa đàm gặp nhiều khó khăn.
- Tại Gaza, thành công lớn nhất mà cặp đôi này đạt được cho đến nay chỉ là một lệnh ngừng bắn mong manh. Thách thức trong việc giải giáp Hamas và tái thiết khu vực vẫn chưa có lời giải thực tế, khi các bên liên tục cáo buộc nhau vi phạm cam kết.
- Tại Ukraine, chiến sự tiếp tục sa lầy trong mùa đông khắc nghiệt mà không có một lối thoát rõ ràng. Dù triển vọng hòa bình còn mờ mịt, nhiều nhà quan sát vẫn cho rằng ông Trump sở hữu những quân bài có khả năng phá vỡ thế bế tắc cao hơn bất kỳ chính trị gia nào khác.
- Tại Iran, Tổng thống Mỹ dễ bị cuốn vào xung đột, trong khi các cuộc thăm dò cho thấy người dân Mỹ không mong muốn điều này xảy ra. Iran kiên quyết bảo vệ các "lằn ranh" then chốt liên quan đến chương trình tên lửa đạn đạo và sự hậu thuẫn cho các lực lượng vũ trang trong khu vực, coi đây là yếu tố sống còn cho sự tồn tại của chế độ.
Các tiến trình hòa đàm đang va phải rào cản lớn nhất: những lợi ích quốc gia không thể thỏa hiệp. Chẳng hạn, tại Ukraine, số phận vùng Donbas đã đẩy đối thoại vào ngõ cụt, khi chính quyền Kyiv kiên quyết giữ vững lập trường không nhượng bộ lãnh thổ.
Những hạn chế của "ngoại giao doanh nhân"
Dù được trao quyền lực tuyệt đối từ Tổng thống Trump, ông Witkoff và Kushner vẫn bị coi là những nhà ngoại giao "tay ngang". Phong cách này, nơi xung đột thế giới được nhìn nhận như những thương vụ kinh doanh, đang gây lo ngại sâu sắc cho các đồng minh của Mỹ vì sự thiếu hụt kinh nghiệm bài bản. Giáo sư Stefan Wolff từ Đại học Birmingham nhận định: "Ông Witkoff và Kushner đang được giao vai trò quá lớn trong hoạt động ngoại giao của Mỹ, bất chấp thành tích thực tế còn hạn chế. Điều này có thể cho thấy sự hiểu lầm của ông Trump về tiến trình kiến tạo hòa bình."
Theo ông Wolff, các thỏa thuận hòa bình thường rất phức tạp, đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về xung đột và khả năng giải quyết hàng loạt vấn đề, từ động lực vật chất đến những nhu cầu mang tính biểu tượng về bản sắc quốc gia, dân tộc. Ông Witkoff và Kushner có ít kinh nghiệm ngoại giao trước đó và gần như không có chuyên môn về hai cuộc xung đột mà họ đang làm trung gian, điều này có thể dẫn đến những thỏa thuận không bền vững về dài hạn.
Nhà phân tích Aaron David Miller cũng chỉ ra rằng: "Triển vọng Hamas tự nguyện hạ vũ khí trước khi Israel rút quân gần như không tồn tại." Xung đột ở Trung Đông và Ukraine thoạt tiên có vẻ giống tranh chấp đất đai, nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều so với một bài toán kinh doanh bất động sản thông thường. Với các bên tham chiến, lãnh thổ không chỉ là tài sản thương mại, mà còn là biểu tượng của lịch sử, bản sắc và sự tồn vong dân tộc.
Sự nôn nóng muốn sớm có một "chiến thắng hòa bình" từ ông Trump đang đặt ông Witkoff và Kushner dưới áp lực khổng lồ, dễ dẫn đến những giải pháp hời hợt, chỉ nhằm mục đích đạt được thỏa thuận tạm thời. CNN nhận định rằng, dù sắc bén trên thương trường, nhưng trên chính trường, khi tham gia vào các cuộc đấu địa chính trị tầm cỡ lớn, họ có thể vẫn chưa đủ tầm để hóa giải những mâu thuẫn vốn đã bám rễ mang tính lịch sử và bản sắc.
