Hội nghị An ninh Munich 2026: Mây đen chia rẽ Mỹ - EU và bài toán tự chủ chiến lược cấp bách
Hội nghị An ninh Munich 2026, diễn ra từ ngày 13 đến 15 tháng 2, được dự báo sẽ chìm trong bầu không khí nặng nề do những rạn nứt sâu sắc trong mối quan hệ đồng minh xuyên Đại Tây Dương giữa Hoa Kỳ và châu Âu. Một lần nữa, vấn đề tự chủ chiến lược nổi lên như một thách thức cấp bách đối với Liên minh châu Âu (EU) trong một thế giới đầy biến động và khó lường, đặc biệt khi Washington liên tục thay đổi chính sách.
Bối cảnh căng thẳng và sự lệch pha Mỹ - EU
Chủ đề "tự chủ chiến lược" đã được thảo luận tại nhiều hội nghị lớn nhỏ của EU suốt năm 2025, nhưng những diễn biến gần đây càng làm cho nhiệm vụ này trở nên khẩn cấp hơn bao giờ hết. Sự lệch pha rõ rệt giữa Mỹ và EU trải dài từ các vấn đề quốc phòng, thuế quan, xung đột tại Ukraine, cho đến tranh cãi về Greenland, buộc EU phải đối mặt thẳng thắn với những rủi ro của sự phụ thuộc.
Do đó, tăng cường tự chủ chiến lược, củng cố sức mạnh nội tại và định vị lại vị thế trong một thế giới thay đổi nhanh chóng đang trở thành yêu cầu tất yếu đối với châu Âu, vượt xa khỏi phạm vi của một khẩu hiệu chính trị đơn thuần.
Đồng minh không còn đồng lòng
Hoa Kỳ, dù trong các văn bản chính thức vẫn gọi châu Âu là "đồng minh", nhưng lại thực hiện những điều chỉnh đáng kể về lập trường, chính sách và hành động. Điều này cho thấy rõ ràng rằng "đồng minh không còn đồng lòng" trong một số vấn đề cốt lõi, làm lung lay nền tảng của mối quan hệ lâu đời.
Báo cáo được công bố trước thềm Hội nghị An ninh Munich 2026 nhận định, một số chính sách và cách tiếp cận của các cường quốc, trong đó có Mỹ, đang tác động mạnh mẽ đến hệ thống thể chế và trật tự quốc tế hiện hành. Báo cáo nêu rõ, đây là thời điểm của sự bất ổn sâu sắc và quan hệ đối tác xuyên Đại Tây Dương đang phải đối mặt với những thách thức chưa từng có.
Diễn biến từ Hội nghị An ninh Munich 2025
Trên thực tế, EU đã chuẩn bị từ lâu cho kịch bản có những rạn nứt trong quan hệ với Mỹ và lên kế hoạch tăng cường tự chủ chiến lược ngay từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai. Tuy nhiên, EU vẫn bộc lộ sự lúng túng trước sức ép dồn dập mà chính quyền Washington đặt lên mối quan hệ đồng minh vốn đã mong manh này.
Tại Hội nghị An ninh Munich năm 2025 - sự kiện được coi là phép thử cho mối quan hệ Mỹ-EU dưới thời "chính quyền Trump 2.0", các tín hiệu không "xuôi chèo mát mái" trong quan hệ song phương đã xuất hiện rõ rệt. Phát biểu tại hội nghị, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance đã chỉ trích gay gắt các đối tác châu Âu, bày tỏ lo ngại về "sự thoái lui" của châu Âu khỏi một số giá trị cơ bản nhất của mình.
Bài phát biểu này đã gây ra làn sóng dư luận mạnh mẽ, khiến mối quan hệ Mỹ-EU thêm phần căng thẳng. Giới lãnh đạo Đức và Pháp đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ những nhận xét của ông JD Vance.
Những dấu hiệu đáng lo ngại từ Báo cáo Chiến lược an ninh quốc gia Mỹ
Những ngôn từ gay gắt của Mỹ khi nói về các đối tác châu Âu một lần nữa xuất hiện trong Báo cáo Chiến lược an ninh quốc gia của Mỹ, được công bố vào cuối năm 2025. Trong văn bản này, Mỹ lên án các chính sách di cư của EU, cho rằng điều này tạo ra nguy cơ "xóa sổ nền văn minh". Đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy mức độ lung lay ngày càng tăng của mối quan hệ đồng minh theo thời gian.
Thách thức trong việc thúc đẩy tự chủ chiến lược của EU
Tuy nhiên, thúc đẩy tự chủ chiến lược không phải là con đường dễ dàng đối với một liên minh phức tạp và khó đạt được đồng thuận như EU. Sự khác biệt về vị trí địa lý, lịch sử, cấu trúc kinh tế và quan điểm chính trị của 27 quốc gia thành viên khiến việc đưa ra quyết định trong các vấn đề nhạy cảm như đối ngoại, an ninh và năng lượng thường xuyên gặp khó khăn.
Câu chuyện trong mối quan hệ với Nga liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine là một ví dụ điển hình. Trong khi nhiều quốc gia EU muốn thúc đẩy các biện pháp cứng rắn với Moskva, một số nước như Hungary, vốn phụ thuộc nhiều vào nguồn cung năng lượng của Nga, lại tỏ ra thận trọng trước nguy cơ gia tăng đối đầu.
Nhận định từ chuyên gia và tương lai của EU
Chủ tịch Hội nghị An ninh Munich Wolfgang Ischinger nhận định, chính sách đối ngoại của Mỹ hiện nay vẫn đang góp phần định hình môi trường quốc tế, với những tác động sẽ tiếp tục được bộc lộ trong thời gian tới. Thực tế cho thấy, trật tự quốc tế đang thay đổi một cách nhanh chóng.
Đã đến lúc EU phải tăng tốc xây dựng tự chủ chiến lược trong nhiều lĩnh vực then chốt như quốc phòng, thương mại và năng lượng. Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng quan hệ với Mỹ vẫn là yếu tố quan trọng đối với tương lai của EU. Việc Brussels giảm sự phụ thuộc không đồng nghĩa với tách rời hoàn toàn, mà là tăng cường khả năng hành động độc lập trong một thế giới đầy rạn nứt, chia rẽ và bất ổn.
