Mojtaba Khamenei: Con trai cố Lãnh tụ Iran và ứng viên kế nhiệm đầy bí ẩn
Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, là con trai thứ hai của cố Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei. Hiện nay, ông được đánh giá là ứng viên tiềm năng hàng đầu cho vị trí tân Lãnh tụ Iran, một vai trò có ảnh hưởng sâu rộng đến chính trị và xã hội của quốc gia Trung Đông này.
Hành trình quyền lực từ bóng tối
Mojtaba Khamenei vốn được biết đến với mối quan hệ mật thiết cùng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Ông gia nhập đơn vị này từ cuối thập niên 1980, ngay sau khi tốt nghiệp trung học. Trong giai đoạn cuối của cuộc chiến Iran - Iraq, Mojtaba phục vụ tại tiểu đoàn Habib, nơi nhiều đồng đội cũ của ông sau này đã thăng tiến lên các vị trí lãnh đạo quân sự then chốt.
Theo New York Times, chính những mối quan hệ hình thành từ thời điểm đó đã giúp ông củng cố sợi dây liên kết chặt chẽ với IRGC như hiện nay. Dù giành được sự kính trọng nhất định nhờ vị thế của cha, ông lại chọn cách hoạt động trong "bóng tối", ít khi xuất hiện trước truyền thông.
Mạng lưới ảnh hưởng sâu rộng
Từng theo học những giáo sĩ uy tín và giảng dạy tại chủng viện, Mojtaba Khamenei sở hữu mạng lưới quan hệ sâu rộng trong giới tôn giáo, chính trị và quân sự. Phần lớn cuộc đời, ông đảm nhiệm công tác điều hành tại văn phòng Lãnh tụ Tối cao, đóng vai trò như một "người gác cổng" quan trọng cho cha mình.
Tiến sĩ Eric Mandel, giám đốc Mạng lưới Thông tin và Chính trị Trung Đông (MEPIN), nhận định Mojtaba đã âm thầm củng cố ảnh hưởng trong cấu trúc quyền lực suốt vài thập kỷ qua thông qua IRGC và bộ máy điều hành tại Tehran. "Ông ấy hoạt động phía sau hậu trường tại Tehran suốt vài thập kỷ qua. Ông xây dựng được mối quan hệ mật thiết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, đồng thời âm thầm củng cố ảnh hưởng của bản thân trong cấu trúc quyền lực của chế độ", ông Mandel nhận xét.
Những thách thức trên con đường kế nhiệm
Một lý do quan trọng khiến ông Mojtaba được coi là ứng viên số 1 cho vị trí Đại giáo chủ Iran ở thời điểm này chính là bởi ông được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran ủng hộ mạnh mẽ. Tuy nhiên, con đường quyền lực của ông không hề bằng phẳng.
Năm 2024, Hội đồng Chuyên gia của Iran đã họp bàn để lên kế hoạch tìm người kế nhiệm Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Khi đó, Đại giáo chủ Ali Khamenei đã nói rằng con trai ông nên bị loại khỏi diện được cân nhắc. Ông Ali Khamenei từng công khai cho biết ông phản đối chế độ "cha truyền con nối", bởi điều này gợi nhớ về chế độ quân chủ và triều đại của vị quốc vương vốn đã bị lật đổ tại Iran trước đây.
Theo New York Times, nếu ông Mojtaba Khamenei chính thức được bổ nhiệm, điều này có thể gây tranh cãi tại Iran, vì nó gợi nhắc về chế độ quân chủ trong quá khứ. Việc lựa chọn ông Mojtaba sẽ phát đi thông điệp rằng phe theo đuổi đường lối cứng rắn vẫn tiếp tục nắm quyền tại Iran, cho thấy khó có sự thay đổi đáng kể trong thời gian tới.
Rào cản từ Hiến pháp và công luận
Hiến pháp Iran yêu cầu Lãnh tụ phải có kiến thức sâu rộng về luật Hồi giáo và được công nhận là một nhân vật cấp cao trong lĩnh vực tôn giáo. Tuy nhiên, ông Mojtaba không thuộc hàng giáo sĩ cấp cao nhất tại Iran. Ông từng học tại các chủng viện tôn giáo, được học tập với những học giả nổi bật tại Iran, nhưng không mang hàm giáo sĩ cấp cao (Ayatollah) và không phải nhà luật học Hồi giáo (Mujtahid).
Ông Mojtaba đã sống kín tiếng trong phần lớn cuộc đời mình. Dù được cho là người nắm quyền lực nơi hậu trường, nhưng việc ông chưa từng chính thức giữ các chức vụ công khai có thể là điều gây trở ngại cho khả năng ông được bầu làm Đại giáo chủ mới. Những người không ủng hộ ông có thể nhấn mạnh vào việc ông thiếu kinh nghiệm điều hành thực tế, trong khi đây cũng là một tiêu chuẩn được quy định trong Hiến pháp Iran đối với Lãnh tụ tối cao.
Việc đưa ông Mojtaba lên nắm quyền có thể làm gia tăng chỉ trích rằng nhà cầm quyền Iran đang đi theo hướng bảo trợ sự kế thừa quyền lực trong gia tộc. Đối với một người đã dành hàng thập kỷ hoạt động trong "bóng tối", ông Mojtaba Khamenei giờ đây đột nhiên bước ra ánh sáng, khiến cả thế giới quan tâm. Ông đang đứng ở vị trí trung tâm của giai đoạn lịch sử, có tính hệ trọng nhất đối với vận mệnh Iran.
