Mojtaba Khamenei Chính Thức Đảm Nhận Vai Trò Lãnh Tụ Tối Cao Iran
Iran đã chứng kiến một sự kiện lịch sử với việc Mojtaba Khamenei, 56 tuổi, được bổ nhiệm làm lãnh tụ tối cao mới, kế thừa vị trí từ người cha quá cố Ali Khamenei. Quyết định này được Hội đồng Chuyên gia, gồm 88 giáo sĩ, công bố vào sáng sớm ngày 9/3 theo giờ địa phương, đánh dấu lần thứ ba chức vụ này được trao kể từ sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979.
Quyền Lực Tối Thượng Trong Tay Lãnh Tụ Tối Cao
Với tư cách là lãnh tụ tối cao, Mojtaba Khamenei trở thành nguyên thủ thực sự của Cộng hòa Hồi giáo Iran, nắm giữ quyền lực bao trùm trên cả phương diện tinh thần lẫn chính trị. Theo Hiến pháp Iran, ông có quyền kiểm soát toàn diện đối với hệ thống chính trị, lực lượng vũ trang, và đóng vai trò lãnh đạo trong các vấn đề tôn giáo. Ông điều hành đất nước thông qua việc ban hành sắc lệnh, giám sát chính sách của chính phủ, và quyết định mọi bổ nhiệm cấp cao trong quân đội, tư pháp, cũng như người đứng đầu đài phát thanh truyền hình nhà nước.
Lãnh tụ tối cao cũng có thể đưa ra fatwa, những ý kiến tôn giáo có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống dân sự và vượt ra ngoài biên giới Iran. Vai trò này đã phát triển qua thời gian, từ thời Ayatollah Ruhollah Khomeini, vị lãnh tụ đầu tiên với uy tín tôn giáo cao, đến Ali Khamenei, người có trình độ tôn giáo thấp hơn nhưng vẫn duy trì quyền lực thế tục mạnh mẽ.
Sự Kế Nhiệm Và Những Thách Thức
Việc Mojtaba Khamenei kế nhiệm cha mình đặt ra câu hỏi về nguyên tắc trọng năng lực mà Cách mạng Hồi giáo từng đề cao, vốn phản đối chế độ quân chủ cha truyền con nối. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, ông được xem là ứng viên hàng đầu nhờ vào các mối quan hệ chính trị và quân sự sâu rộng, cũng như sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ trước. Ông từng phục vụ trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, học tập tại các trường thần học, và làm việc chặt chẽ với cha mình.
Sanam Vakil, giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Viện nghiên cứu Chatham House, nhận định rằng Mojtaba Khamenei đại diện cho sự tiếp nối quyền lực, với sự ủng hộ từ "nhà nước sâu" của Iran, bao gồm giới tinh hoa, bộ máy an ninh, và toàn bộ hệ thống. Vali Nasr, chuyên gia về Iran tại Đại học Johns Hopkins, cho biết việc lựa chọn lãnh đạo mới tập trung vào bảo đảm tính liên tục, tránh gây cảm giác hệ thống đang sụp đổ.
Quyền Lực Gắn Liền Với Quân Đội Và An Ninh
Quyền lực của lãnh tụ tối cao hiện nay chủ yếu dựa trên sự kiểm soát chính trị và quân sự. Ông là Tổng tư lệnh lực lượng vũ trang Iran và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, một lực lượng bán quân sự nắm giữ kho tên lửa đạn đạo và bị Mỹ liệt vào danh sách tổ chức khủng bố năm 2019. Lực lượng này bị cáo buộc hậu thuẫn các nhóm ủy nhiệm ở Trung Đông để đối phó với Israel và Mỹ.
Trong khi Iran có tổng thống được bầu cử toàn quốc để điều hành hành chính, vị trí này vẫn đứng sau lãnh tụ tối cao. Tổng thống bổ nhiệm nội các nhưng cần sự phê chuẩn của quốc hội và lãnh tụ tối cao, và kết quả bầu cử cũng phải được ông này chấp thuận. Hệ thống tư pháp, do các giáo sĩ Shia điều hành, cũng nằm dưới sự kiểm soát của lãnh tụ tối cao, với các phán quyết tuân theo luật Hồi giáo Shariah.
Bối Cảnh Và Tác Động Quốc Tế
Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang ở Trung Đông, sau cái chết của Ali Khamenei trong các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào ngày 28/2, được nhiều tín đồ xem là sự tử vì đạo. Cái chết này đã gây ra làn sóng phẫn nộ trong cộng đồng Shia toàn cầu, với hơn 200 triệu người. Iran gần đây cũng thực hiện các vụ phóng tên lửa về phía Israel, làm gia tăng nguy cơ xung đột.
Việc Mojtaba Khamenei lên nắm quyền có thể ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại và an ninh khu vực, đặc biệt trong mối quan hệ với các cường quốc như Mỹ và Israel. Các chuyên gia dự đoán ông sẽ tiếp tục đường lối cứng rắn, dựa trên nền tảng quân sự và an ninh mạnh mẽ mà cha ông để lại.
