Mexico chao đảo sau chiến tích tiêu diệt trùm ma túy khét tiếng
Vụ tiêu diệt ông trùm Nemesio Oseguera Cervantes, biệt danh El Mencho, lãnh đạo băng đảng Cartel Jalisco Nueva Generación (CJNG) vào ngày 22 tháng 2, được xem là một trong những thành công vang dội nhất của chính quyền Mexico trong cuộc chiến chống tội phạm ma túy. Tuy nhiên, chiến thắng này nhanh chóng biến thành gánh nặng khi cái chết của El Mencho đẩy nhiều tiểu bang vào cảnh hỗn loạn bạo lực. CJNG đã phát động cuộc báo thù cho thủ lĩnh bằng các hành động tàn bạo như chặn đường cao tốc, đốt phá tài sản, tấn công lực lượng an ninh, và thậm chí treo thưởng sát hại binh sĩ quân đội, theo thông tin từ hãng tin AP.
Bạo lực leo thang với số thương vong cao
Hậu quả của làn sóng báo thù đã gây ra thiệt hại nghiêm trọng về nhân mạng. Chính quyền Mexico thông báo ít nhất 27 thành viên an ninh, 46 nghi phạm và 1 dân thường đã thiệt mạng trong các cuộc xung đột, theo AFP. Các nhóm tội phạm còn tổ chức tấn công nhà tù tại bang Jalisco, giúp ít nhất 23 phạm nhân vượt ngục thành công. Để đối phó với tình hình, chính phủ đã điều động thêm 2.500 binh sĩ đến Jalisco, nâng tổng số binh sĩ được triển khai từ ngày 22 tháng 2 lên mức 10.000 người, nhằm thiết lập lại trật tự và ngăn chặn bạo lực lan rộng.
Thế lực ngầm và sức mạnh đáng sợ của CJNG
Phản ứng dữ dội của CJNG phản ánh sức mạnh to lớn và ảnh hưởng sâu rộng của băng đảng này tại Mexico. El Mencho từng là một trong những trùm tội phạm khét tiếng nhất, nổi tiếng với sự tàn bạo và quyền lực trong thế giới ngầm. Sau sự suy yếu và phân rã của băng Sinaloa, CJNG đã nhanh chóng gia tăng tầm ảnh hưởng, mở rộng hoạt động ra toàn quốc. Mỹ đã liệt kê El Mencho và CJNG vào diện khủng bố, cáo buộc tổ chức này chịu trách nhiệm đưa ma túy quy mô lớn vào lãnh thổ Mỹ.
Theo Đài TRT World, Mexico đóng vai trò là điểm trung chuyển chính của tuyến đường buôn ma túy toàn cầu. CJNG đã tận dụng lợi thế này để buôn lậu ma túy từ Nam Mỹ cũng như các sản phẩm ma túy sản xuất tại Mexico sang thị trường Mỹ, tạo ra nguồn thu khổng lồ cho băng đảng.
Vũ khí từ Mỹ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng
Một yếu tố then chốt góp phần vào sức mạnh của CJNG là nguồn cung vũ khí từ Mỹ. Bộ trưởng Quốc phòng Mexico Ricardo Trevilla Trejo gần đây tiết lộ rằng kể từ khi Tổng thống Claudia Sheinbaum nhậm chức vào tháng 10 năm 2024, chính quyền đã tịch thu 18.000 khẩu súng, với gần 78% có nguồn gốc từ Mỹ. Tuy nhiên, con số này chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Một cuộc điều tra của CBS News ước tính có đến 200.000 - 500.000 khẩu súng được đưa trái phép từ Mỹ sang Mexico mỗi năm.
Trong số vũ khí bị tịch thu có cả súng phóng lựu, súng máy và súng trường bắn tỉa Barrett cỡ nòng .50 (12,7 mm), loại vũ khí xuyên giáp được sản xuất tại cơ sở quân sự Mỹ và rất được các băng nhóm ma túy Mexico ưa chuộng. Tờ The New York Times trước đó đã cảnh báo rằng sau khi được tuồn qua biên giới, tội phạm có tổ chức tại Mexico đã sử dụng loại súng này để tấn công cả dân thường và lực lượng cảnh sát. Tờ El Pais trích dẫn báo cáo mới từ một tổ chức vận động cho biết vũ khí có thể được mua dễ dàng tại các tiểu bang biên giới như Arizona hay Texas, sau đó nhanh chóng chuyển qua biên giới vào tay các băng đảng.
Chiến thuật khét tiếng và sự quân sự hóa của CJNG
CJNG đã sử dụng nguồn thu từ buôn ma túy để mở rộng địa bàn, trang bị vũ khí hạng nặng, và chiêu mộ thanh thiếu niên từ những vùng nghèo khó với lời hứa hẹn về thu nhập và sự bảo vệ. Đồng thời, băng đảng này còn mở rộng ảnh hưởng bằng cách mua chuộc các quan chức địa phương. CJNG nổi tiếng với các cuộc tấn công táo tợn và bạo lực, sử dụng vũ khí hạng nặng, thiết bị không người lái thả chất nổ, và từng bắn hạ trực thăng quân sự.
Chuyên gia David Mora từ tổ chức phân tích Crisis Group nhận định với AFP: "Chắc chắn đây là một trong những tổ chức tội phạm mạnh nhất ở Mexico về năng lực quân sự, khả năng tuyển mộ và vũ khí." Ngoài buôn bán ma túy, CJNG còn mở rộng hoạt động phạm tội sang các hình thức khác như tống tiền, trộm cắp nhiên liệu và buôn người, theo báo cáo của Cơ quan Phòng chống ma túy Mỹ (DEA). Điều này đòi hỏi tổ chức phải mở rộng quy mô lực lượng với cấu trúc chặt chẽ hơn, dẫn đến việc quân sự hóa ngày càng sâu sắc. Để phô trương sức mạnh, băng đảng thường xuyên công bố hình ảnh các thành viên khoe khoang vũ khí và xe bọc thép, thậm chí còn làm hình ảnh bằng cách phát tem phiếu thực phẩm cho người dân trong đợt dịch Covid-19.
Bí mật bị lộ từ mối quan hệ tình cảm
Bộ trưởng Quốc phòng Mexico Ricardo Trevilla Trecho tiết lộ rằng tình báo quân đội đã xác định được nơi ở của El Mencho thông qua tình nhân của ông trùm. Lực lượng chức năng đã lần theo dấu vết bạn tình của El Mencho đến một căn nhà gỗ hẻo lánh tại thị trấn Tapalpa, bang Jalisco vào ngày 20 tháng 2. Sau khi xác nhận sự hiện diện của trùm ma túy, quân đội quyết định đột kích nơi ở. El Mencho và vệ sĩ bị thương trong lúc tháo chạy và tử vong khi đang được đưa đến bệnh viện, kết thúc sự nghiệp tội phạm đầy máu và bạo lực của một trong những kẻ thù nguy hiểm nhất của Mexico.
