Cuộc khủng hoảng Iran leo thang: Mỹ và Israel tăng cường tấn công, Tehran đối mặt thách thức lớn
Khi các cuộc biểu tình lan rộng ở Iran hồi tháng 1, lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã được đưa đến một địa điểm bí mật để đảm bảo an toàn. Tuy nhiên, vào ngày 28/2, ông dường như cảm thấy đủ an toàn để tổ chức một cuộc họp an ninh tại khu nhà riêng ở thủ đô Tehran. Thông tin này đã bị Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) nắm bắt và chuyển giao cho Israel.
Đòn tấn công bất ngờ vào lãnh tụ Iran
Một số máy bay chiến đấu của Israel đã xuất kích, bay khoảng hai giờ và tấn công khu nhà riêng của ông Khamenei bằng khoảng 30 tên lửa tầm xa. Mặc dù Đại giáo chủ Iran dường như đã lên kế hoạch cho sự ra đi của chính mình, bao gồm việc lập danh sách những người kế nhiệm tiềm năng và yêu cầu các lãnh đạo quân sự, chính trị đề cử người tiếp quản, nhưng đòn tấn công của Mỹ đã khiến phản ứng đáp trả của Iran trở nên kém mạch lạc hơn.
Cường độ tấn công gia tăng
Các đợt tấn công của Mỹ và Israel đang diễn ra với cường độ cao chưa từng có. Báo cáo ban đầu cho thấy, Mỹ đã thực hiện 900 đòn tấn công trong 12 giờ đầu tiên của chiến dịch, trong khi Israel tuyên bố đã phóng tên lửa 1.200 lần trong vòng 24 giờ. “Mỹ và Israel đang ưu tiên làm tê liệt khả năng tấn công và lãnh đạo của Iran”, chuyên gia Matthew Savill thuộc viện nghiên cứu Royal United Services Institute nhận định. “Câu hỏi đặt ra là liệu Iran có thể vượt qua đợt tấn công này hay không”.
Phản ứng hạn chế của Iran
Theo The Guardian, các lựa chọn quân sự của Iran hiện nay rất hạn chế. Chiến lược của nước này chủ yếu dựa vào máy bay không người lái Shahed và tên lửa đạn đạo tốc độ cao để tự vệ thông qua các cuộc trả đũa, nhắm mục tiêu vào Israel và các căn cứ của Mỹ ở khu vực Trung Đông. Hôm 1/3, Oman - quốc gia từng làm trung gian hòa giải trong các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Iran và Mỹ - đã trở thành quốc gia Ả-rập thứ sáu bị tấn công khi hai máy bay không người lái nhắm vào Căn cứ Hải quân Duqm.
Số lượng các cuộc tấn công trả đũa của Iran cho đến nay là rất lớn, nhưng trong hầu hết các trường hợp, chúng không đạt hiệu quả cao và có khả năng sẽ còn kém hiệu quả hơn nữa. Ba người được báo cáo đã thiệt mạng ở Các Tiểu vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE) sau khi Iran phóng 165 tên lửa và 541 máy bay không người lái vào nước này, theo Bộ Quốc phòng UAE. Trong số các máy bay không người lái, chỉ có 35 chiếc vượt qua hệ thống phòng thủ và gây thiệt hại vật chất, trong khi tên lửa thì hoàn toàn không.
Chiến lược và thách thức của Tehran
Tính toán của Iran là sử dụng tên lửa hoặc máy bay không người lái gây thiệt hại đủ nặng nề để buộc Mỹ hoặc Israel phải xem xét lại, hoặc duy trì các cuộc tấn công để làm suy yếu hệ thống phòng không của Mỹ, Israel và các nước khác trong khu vực. Ít nhất 9 người đã thiệt mạng và khoảng 50 người bị thương khi một tên lửa bắn trúng hầm trú bom ở thị trấn Beit Shemesh của Israel, một sự cố nghiêm trọng nhưng không đủ để khiến một quốc gia quen với thương vong trong xung đột phải thay đổi chiến lược.
Trên thực tế, tác động tâm lý của vụ tấn công vào khách sạn Fairmont ở Dubai hôm 28/2 có thể còn đáng kể hơn, vì ảnh hưởng của nó đến ngành du lịch ở một quốc gia không quen với việc nằm ở tiền tuyến.
Nguồn cung vũ khí đang cạn kiệt
Jonathan Hackett, tác giả của một cuốn sách về chiến lược chiến tranh bí mật của Iran, cho biết Tehran có “từ 1.500 đến 3.000 tên lửa đạn đạo với các tầm bắn và mức độ sẵn sàng khác nhau”, nhưng chúng đang bị cạn kiệt nhanh chóng. Israel thống kê rằng Iran đã bắn 170 tên lửa trong ngày đầu tiên của cuộc chiến. Trước khi cuộc giao tranh mới nhất nổ ra, Iran chỉ sản xuất vài chục tên lửa mỗi tháng tại các địa điểm nằm sâu dưới lòng đất.
Tuy nhiên, Israel và Mỹ vẫn đang nhắm mục tiêu vào các bãi phóng và cơ sở sản xuất tên lửa của Iran. Do đó, nguồn cung tên lửa đạn đạo khó có thể duy trì dài ngày, buộc Iran phải chuyển sang sử dụng các loại máy bay không người lái Shahed và các loại khác nhỏ hơn, kém hiệu quả hơn.
Mục tiêu khó đạt và các lựa chọn thay thế
Mục tiêu lý tưởng của Iran là tấn công một tàu chiến của Mỹ, mô phỏng thành công của Ukraine trước Hải quân Nga ở Biển Đen, nhưng điều này khó có thể đạt được. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran cho biết chiều 1/3, họ đã nhắm mục tiêu vào tàu sân bay USS Abraham Lincoln bằng bốn tên lửa đạn đạo. Ngay sau đó, quân đội Mỹ nhanh chóng phản bác thông tin này trên mạng xã hội. Bộ Tư lệnh Trung ương khẳng định: “Các tên lửa được phóng thậm chí còn không đến gần tàu sân bay”.
Trước đây, Iran từng có thể dựa vào các lực lượng ủy nhiệm trong khu vực, đáng chú ý nhất là Hezbollah ở Li-băng, để tấn công Israel. Nhưng hầu hết các nhóm này đã suy yếu trong các cuộc giao tranh trước đó với Israel. Lực lượng còn lại có khả năng nhất là phong trào Houthi ở Yemen. Houthi đã tuyên bố sẽ nối lại các cuộc tấn công ở Biển Đỏ, một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn nhằm làm gián đoạn hoạt động vận chuyển hàng hóa trong khu vực.
Ảnh hưởng kinh tế và tương lai bất định
Ngoài các phương án tấn công, Iran cũng có thể ngăn chặn các tàu chở dầu ra vào Vịnh Ba Tư qua Eo biển Hormuz, với mục tiêu gây tổn thất kinh tế cho Mỹ. Giá dầu đã tăng vọt và thị trường chứng khoán chịu áp lực vào sáng nay (2/3), sau khi các cuộc tấn công dữ dội của Mỹ và Israel vào Iran làm dấy lên lo ngại về sự gián đoạn kinh tế toàn cầu nghiêm trọng.
Giá dầu Brent đã tăng tới 13% trong phiên giao dịch đầu ngày - đạt mức 82 USD/thùng, mức cao nhất trong 14 tháng - khi việc đóng cửa Eo biển Hormuz, một trong những tuyến đường giao thông quan trọng nhất đối với thương mại toàn cầu, làm gia tăng lo ngại về nguồn cung dầu. Trong bối cảnh này, Iran đang chuẩn bị cho việc bầu lãnh tụ tối cao mới, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đồng ý nói chuyện với giới lãnh đạo mới của Tehran, mở ra một chương mới đầy thách thức trong quan hệ giữa hai quốc gia.
