Khả Năng Mỹ Rút Khỏi NATO: Phân Tích Quyền Lực Tổng Thống Và Ràng Buộc Pháp Lý
Các chuyên gia đang đặt câu hỏi liệu Tổng thống Mỹ có thể hành động đơn phương để rút khỏi liên minh NATO, một tổ chức an ninh đã tồn tại 77 năm. Đây là vị tổng thống nổi tiếng với việc đưa ra các quyết định quan trọng mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội, và chỉ có tòa án Mỹ mới có khả năng cản trở những quyết định đó.
Quy Định Của Hiến Pháp Mỹ Về Hiệp Ước
Hiến pháp Mỹ quy định rõ rằng tổng thống có quyền ký kết các hiệp ước với sự tư vấn và chấp thuận của Thượng viện, yêu cầu hai phần ba trong số 100 thành viên đồng ý. Tuy nhiên, một điểm mơ hồ là Hiến pháp không đề cập cụ thể đến việc rút khỏi hiệp ước, tạo ra khoảng trống pháp lý cho các tranh luận.
Điều Khoản Rút Lui Trong Hiệp Ước NATO
NATO, được thành lập năm 1949 với sự tham gia của các nước châu Âu, Mỹ và Canada, ban đầu nhằm chống lại nguy cơ tấn công từ Liên Xô và đã trở thành nền tảng an ninh then chốt của phương Tây. Điều 13 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương năm 1949 quy định rằng bất kỳ bên nào cũng có thể rút khỏi hiệp ước sau khi thông báo trước một năm cho chính phủ Mỹ, và chính phủ Mỹ sau đó sẽ thông báo cho các chính phủ khác về “thông báo từ bỏ”. Đáng chú ý, cho đến nay, chưa có thành viên NATO nào từng hủy bỏ tư cách thành viên của mình.
Luật Pháp Mỹ Và Những Hạn Chế Gần Đây
Năm 2023, Quốc hội Mỹ đã thông qua và Tổng thống Joe Biden, một đảng viên Dân chủ, ký ban hành luật cấm bất kỳ tổng thống Mỹ nào đình chỉ, chấm dứt, từ bỏ hoặc rút Mỹ khỏi hiệp ước thành lập NATO, trừ khi việc rút lui nhận được sự ủng hộ của đa số hai phần ba trong Thượng viện. Một trong những nhân vật chủ chốt đứng sau luật này là Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa Marco Rubio. Ông Rubio, hiện là Ngoại trưởng kiêm Cố vấn An ninh Quốc gia trong chính quyền ông Trump, gần đây cho biết Washington sẽ phải xem xét lại mối quan hệ với NATO sau cuộc chiến với Iran, bắt đầu bằng các cuộc không kích của Mỹ và Israel vào tháng 2.2026.
Quan Điểm Của Tổng Thống Trump Và Những Phát Biểu Gần Đây
Ông Trump đã chỉ trích gay gắt NATO trong nhiều năm. Năm 2020, trong nhiệm kỳ đầu tiên, cố vấn pháp lý của Bộ Tư pháp đã đưa ra ý kiến cho rằng tổng thống – chứ không phải Quốc hội – mới có quyền duy nhất để rút khỏi các hiệp ước. Một báo cáo tháng 2.2026 của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội chỉ ra rằng, nếu vấn đề này được đưa ra tòa, nhánh hành pháp có thể viện dẫn ý kiến đó và lập luận rằng việc sửa đổi luật vào năm 2023 là vi hiến. Hôm 1.4, ông Trump nói với Reuters rằng ông sẽ tuyên bố trong một bài phát biểu trước toàn quốc rằng ông “thực sự” đang cân nhắc việc rút khỏi liên minh, viện dẫn lý do “ghê tởm NATO”. Những phát biểu này được đưa ra chỉ vài giờ sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth từ chối tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với phòng thủ tập thể của NATO. Các chuyên gia cho rằng sự thiếu cam kết này, chứ không phải bất kỳ đạo luật nào, mới là điểm mấu chốt đáng lo ngại.
Viễn Cảnh Pháp Lý Và Những Thách Thức Tiềm Tàng
Theo luật quốc tế, người đứng đầu nhà nước của một quốc gia thường có quyền rút khỏi một hiệp ước, nếu hiệp ước cho phép rút lui và quốc gia đó tuân thủ quy trình rút lui. Tuy nhiên, luật pháp Mỹ ít rõ ràng hơn, mặc dù các tổng thống đã rút khỏi một số hiệp ước mà không cần sự chấp thuận của Quốc hội, bao gồm cả việc ông Trump rút khỏi Hiệp ước Bầu trời Mở năm 2020 gồm 35 quốc gia. Nếu vấn đề này được đưa ra tòa án, việc thách thức quyết định của ông Trump sẽ gặp phải nhiều trở ngại lớn, bao gồm việc xác định ai có quyền khởi kiện với lợi ích cá nhân trong kết quả vụ kiện. Tòa án Tối cao Mỹ, với đa số thẩm phán bảo thủ thường phán quyết có lợi cho tổng thống, chưa từng thụ lý vụ kiện rút khỏi hiệp ước nào dựa trên cơ sở pháp lý, làm tăng thêm sự không chắc chắn.
