Mỹ công bố phong tỏa Eo biển Hormuz sau thất bại đàm phán với Iran
Tổng thống Donald Trump hôm Chủ nhật tuyên bố, Mỹ sẽ tiến hành phong tỏa Eo biển Hormuz ngay lập tức, sau khi các cuộc đàm phán hòa bình với Iran tại Pakistan rơi vào bế tắc. Trên nền tảng mạng xã hội Truth Social, ông Trump viết: "Có hiệu lực ngay lập tức, Hải quân Mỹ - lực lượng mạnh nhất thế giới - sẽ bắt đầu quá trình phong tỏa mọi tàu thuyền tìm cách đi vào hoặc rời khỏi Eo biển Hormuz."
Chi tiết lệnh phong tỏa và phản ứng từ các bên
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) sau đó xác nhận, quân đội Mỹ sẽ bắt đầu triển khai phong tỏa vào 10 giờ sáng thứ Hai (giờ miền Đông). CENTCOM cho biết sẽ cung cấp thêm thông tin cho các tàu thương mại trước khi biện pháp này có hiệu lực. Tuy nhiên, phạm vi phong tỏa dường như hạn chế hơn so với tuyên bố ban đầu của ông Trump. CENTCOM nêu rõ, Mỹ sẽ không cản trở các tàu đi lại giữa các cảng không thuộc Iran. Lệnh phong tỏa chỉ áp dụng với tàu ra vào các cảng hoặc khu vực ven biển của Iran, bao gồm toàn bộ các cảng của nước này tại Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman.
Thông báo phong tỏa đã làm lu mờ hy vọng xung đột sớm kết thúc sau các cuộc đàm phán tại Islamabad, đồng thời có nguy cơ làm trầm trọng thêm khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Eo biển Hormuz là điểm nghẽn vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thế giới, và việc đóng cửa gần như hoàn toàn có thể đẩy giá dầu vượt mức 100 USD/thùng.
Lý do và mục tiêu của động thái từ phía Mỹ
Ông Trump giải thích động thái này nhằm ngăn Iran kiểm soát eo biển và hưởng lợi kinh tế trong khi phần còn lại của thế giới chịu thiệt hại. Trong cuộc phỏng vấn trên Fox News, ông gọi đây là một "phong tỏa hoàn toàn", nghĩa là không tàu nào được phép đi qua cho đến khi Iran nhượng bộ. Ông cũng tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ "truy tìm và chặn mọi tàu trên vùng biển quốc tế đã trả phí cho Iran", phản ứng trước kế hoạch thu phí của Tehran đối với tàu đi qua eo biển.
Chính quyền Trump cũng đang cân nhắc nối lại các cuộc không kích hạn chế nhằm gia tăng áp lực buộc Iran phá vỡ thế bế tắc đàm phán. Ông Trump tiếp tục ám chỉ khả năng tấn công hạ tầng quan trọng của Iran như hệ thống nước và nhà máy điện. Ông cho rằng Mỹ cần "vượt qua cơn bão" để ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, và giá năng lượng sẽ giảm sau khi xung đột kết thúc.
Nguyên nhân đổ vỡ đàm phán và phản ứng từ Iran
Các cuộc đàm phán hòa bình do Pakistan tổ chức đã đổ vỡ do phía Mỹ cho rằng Iran không sẵn sàng từ bỏ tham vọng phát triển vũ khí hạt nhân. Tehran yêu cầu kiểm soát Eo biển Hormuz, được bồi thường chiến tranh, ngừng bắn trên toàn khu vực (bao gồm Lebanon) và giải phóng tài sản bị đóng băng ở nước ngoài. Phái đoàn Mỹ do Phó Tổng thống JD Vance dẫn đầu đã đàm phán trực tiếp với phía Iran và Pakistan trong hơn 21 giờ.
Iran tuyên bố sẽ coi việc tàu quân sự tiến vào gần eo biển là vi phạm lệnh ngừng bắn hai tuần và sẽ đáp trả. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran khẳng định, eo biển vẫn "mở cho các tàu dân sự đi lại an toàn theo quy định". Chủ tịch Quốc hội Iran, Mohammad-Bagher Ghalibaf, đăng trên mạng xã hội rằng người Mỹ nên "tận hưởng giá xăng hiện tại", ám chỉ giá sẽ tăng mạnh nếu phong tỏa diễn ra.
Vai trò của đồng minh và tác động kinh tế
Ông Trump nói các đồng minh sẽ hỗ trợ, nhắc đến Anh và một số quốc gia khác gửi tàu rà phá thủy lôi. Tuy nhiên, phía Anh sau đó phủ nhận việc tham gia phong tỏa, khẳng định ủng hộ tự do hàng hải và việc mở lại eo biển. Ông Trump cũng cho rằng các đồng minh tại vùng Vịnh đã bắt đầu tham gia, nhưng không cung cấp chi tiết.
Cuộc xung đột và việc gần như đóng cửa eo biển đã gây áp lực lớn lên giá dầu và kinh tế toàn cầu. Ông Trump cảnh báo bất kỳ quốc gia nào hỗ trợ Iran sẽ phải đối mặt với mức thuế 50% từ Mỹ, nhấn mạnh quyết tâm bảo vệ lợi ích kinh tế và an ninh của Mỹ trong khu vực.
