Mỹ tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz: Chuyên gia cảnh báo rủi ro chiến tranh
Sau khi Tổng thống Donald Trump tuyên bố hải quân Mỹ "sẽ bắt đầu quá trình phong tỏa bất kỳ và tất cả các tàu thuyền" vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz, các chuyên gia đã lên tiếng cảnh báo về những rủi ro tiềm ẩn. Tuyên bố này được đưa ra ngày 12.4, ngay sau khi Mỹ và Iran rời cuộc đàm phán tại Islamabad mà không đạt được thỏa thuận nào.
Chi tiết lệnh phong tỏa và mục tiêu của Mỹ
Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của quân đội Mỹ sau đó xác nhận lệnh phong tỏa sẽ chỉ áp dụng cho các tàu đi đến hoặc đi từ Iran, bao gồm tất cả các cảng của nước này trên vịnh Ba Tư và Vịnh Oman. CENTCOM thông báo lệnh này sẽ có hiệu lực vào lúc 10 giờ sáng ngày 13.4 giờ Washington, tương đương 9 giờ tối cùng ngày theo giờ Việt Nam.
Ông Trump còn nhấn mạnh rằng lực lượng Mỹ sẽ chặn cả những tàu đã trả phí cho Iran, ngay cả khi chúng đang ở vùng biển quốc tế. Trong bài đăng trên mạng xã hội, ông tuyên bố: "bất kỳ ai trả phí bất hợp pháp đều sẽ không được đi lại an toàn trên biển cả".
Mục tiêu cuối cùng, theo lời ông Trump, là gây áp lực buộc Iran chấm dứt việc phong tỏa eo biển Hormuz - một điểm nghẽn chiến lược đối với khoảng 20% lượng dầu mỏ của thế giới. Nếu chiến lược này thành công, Mỹ sẽ loại bỏ lợi thế lớn nhất của Iran trong đàm phán và mở lại eo biển cho thương mại toàn cầu, có khả năng làm giảm giá dầu.
Phân tích của chuyên gia: Hành động chiến tranh với rủi ro cao
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định phong tỏa là một hành động chiến tranh đòi hỏi sự cam kết không giới hạn về số lượng lớn tàu chiến. Bà Dana Stroul, cựu quan chức cấp cao của Lầu Năm Góc dưới thời chính quyền Biden và hiện làm việc tại Viện Chính sách Cận Đông Washington, cho biết: "Ông Trump muốn một giải pháp nhanh chóng. Thực tế là, nhiệm vụ này rất khó thực hiện một mình và có thể không bền vững trong trung và dài hạn".
Quân đội Mỹ chưa công bố các chi tiết cơ bản về việc phong tỏa, như số lượng tàu chiến tham gia, việc sử dụng máy bay chiến đấu hay sự hỗ trợ từ đồng minh vùng Vịnh. CENTCOM từ chối trả lời yêu cầu bình luận về vấn đề này.
Kịch bản leo thang và phản ứng của Iran
Các chuyên gia cho rằng khi có đủ tàu chiến, hải quân Mỹ có thể thiết lập một cuộc phong tỏa nhằm đe dọa nhiều tàu chở dầu thương mại. Nhưng câu hỏi lớn đặt ra là liệu Mỹ có sẵn sàng đưa quân lên bắt giữ tàu, hoặc thậm chí làm hư hại, đánh chìm các tàu cố gắng phá vỡ phong tỏa? Điều gì sẽ xảy ra nếu có tàu chở dầu cho Trung Quốc, hoặc các đối tác của Mỹ như Ấn Độ, Hàn Quốc?
Về phía Iran, Đô đốc Gary Roughead, cựu chỉ huy các hoạt động hải quân của Mỹ, cảnh báo rằng Iran có thể bắn vào các tàu ở Vịnh hoặc tấn công cơ sở hạ tầng của các quốc gia vùng Vịnh nơi đóng quân của lực lượng Mỹ. Các mối đe dọa của Iran đối với ngành vận tải biển đã khiến giá dầu toàn cầu tăng vọt khoảng 50% kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến tranh vào ngày 28.2.
Bối cảnh chính trị và nguy cơ leo thang
Ông Trump hôm 12.4 xác nhận rằng giá xăng dầu có thể vẫn ở mức cao tại Mỹ cho đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Tình trạng này có thể khiến đảng Cộng hòa của ông mất quyền kiểm soát quốc hội Mỹ, khi công chúng ngày càng phản đối một cuộc chiến vốn không được lòng phần lớn người dân.
Giận dữ vì Iran từ chối chấm dứt chiến tranh theo điều kiện của mình, ông Trump cũng đưa ra khả năng nối lại các cuộc tấn công của Mỹ vào bên trong Iran. Thượng nghị sĩ Mark Warner của Virginia, thành viên đảng Dân chủ cấp cao trong Ủy ban Tình báo Thượng viện, đã đặt câu hỏi về chiến lược này, lưu ý rằng Iran có thể đưa xuồng cao tốc rải thủy lôi ở eo biển hoặc đặt bom vào các tàu chở dầu.
Iran cứng rắn và cảnh báo leo thang
Ông Trump hôm 12.4 đe dọa: "bất kỳ người Iran nào bắn vào chúng tôi, hoặc vào các tàu thuyền hòa bình, sẽ bị tiêu diệt hoàn toàn!" Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran đã đáp trả bằng một tuyên bố nhấn mạnh nguy cơ leo thang nguy hiểm, cảnh báo rằng các tàu quân sự tiếp cận eo biển sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn và sẽ bị xử lý nghiêm khắc.
Bà Stroul nhấn mạnh rằng cuộc khủng hoảng này sẽ cần một nỗ lực quốc tế lâu dài để giải quyết: "Về lâu dài, điều này cần được giải quyết thông qua ngoại giao và ý chí chính trị quốc tế". Hàng nghìn cuộc không kích của Mỹ đã làm suy yếu nghiêm trọng quân đội Iran, nhưng các nhà phân tích cho rằng Tehran vẫn tiếp tục là một vấn đề nan giải với giới lãnh đạo cứng rắn và kho dự trữ uranium còn chôn giấu.
