Mỹ Mắc Kẹt 'Bẫy Hormuz', Iran Còn Quân Bài Bab al-Mandeb Đe Dọa Thương Mại Dầu Toàn Cầu
Chiến lược siết chặt eo biển Hormuz của Mỹ nhằm gây sức ép tối đa lên Iran đang đối mặt với nguy cơ phản tác dụng nghiêm trọng. Khi "nút thắt" quan trọng nhất của dòng chảy dầu mỏ toàn cầu bị bóp nghẹt, Tehran dường như vẫn nắm trong tay một quân bài khác đủ sức làm rung chuyển thị trường năng lượng thế giới.
Lá Bài Chiến Lược Bab al-Mandeb
Các nước xuất khẩu năng lượng vùng Vịnh, đặc biệt là Saudi Arabia, đang lo ngại Iran có thể leo thang căng thẳng bằng cách đóng cửa eo biển Bab al-Mandeb. Đây là tuyến thoát chính của dầu mỏ Vịnh Ba Tư đang bị dồn ứ do lệnh phong tỏa Hormuz, theo báo cáo từ Wall Street Journal.
Saudi Arabia đang gia tăng sức ép lên Mỹ nhằm chấm dứt lệnh phong tỏa và quay lại bàn đàm phán, khi lo ngại động thái của Tổng thống Donald Trump có thể khiến Iran phản ứng mạnh, làm gián đoạn thêm các tuyến vận tải chiến lược. Lệnh phong tỏa được thiết kế để gia tăng sức ép lên nền kinh tế vốn đã suy yếu nghiêm trọng của Iran, nhưng Riyadh cảnh báo Tehran có thể đáp trả bằng cách khóa chặt Bab al-Mandeb - "nút thắt cổ chai" trên Biển Đỏ có ý nghĩa sống còn đối với phần xuất khẩu dầu còn lại của vương quốc.
Diễn biến này cho thấy những rủi ro và giới hạn trong nỗ lực của Mỹ nhằm buộc mở lại eo Hormuz - tuyến hàng hải mà Iran đã sớm kiểm soát từ đầu xung đột thông qua các cuộc tấn công tàu thuyền. Hậu quả là khoảng 13 triệu thùng dầu mỗi ngày bị gián đoạn, đẩy giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng.
Vai Trò Then Chốt Của Lực Lượng Houthi
Tại Yemen, lực lượng Houthi - đồng minh của Iran - kiểm soát dải bờ biển dài gần eo Bab al-Mandeb và từng gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động hàng hải trong phần lớn thời gian xung đột Gaza. Theo các quan chức Arab, Iran đang gia tăng sức ép để nhóm này tái phong tỏa tuyến đường chiến lược này.
"Nếu Iran muốn đóng Bab al-Mandeb, Houthi là đối tác hiển nhiên, và phản ứng của họ trong xung đột Gaza cho thấy họ đủ năng lực để làm điều đó", chuyên gia Adam Baron nhận định. Hãng tin bán chính thức Tasnim, có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, cũng cảnh báo rằng các biện pháp phong tỏa có thể khiến Tehran đáp trả bằng cách đóng cửa lối ra Biển Đỏ.
Eo Bab al-Mandeb là tuyến hẹp nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương, nằm giữa Yemen và vùng Sừng châu Phi. Đây là cửa ngõ dẫn vào kênh đào Suez, giữ vai trò then chốt trong tuyến hàng hải giữa châu Á và châu Âu. Lực lượng Houthi đã chứng minh khả năng làm tê liệt tuyến hàng hải này thông qua các cuộc tấn công bằng tên lửa, máy bay không người lái và vũ khí hạng nhẹ.
Saudi Arabia Đối Mặt Với Rủi Ro Lớn
Bất kỳ cuộc tấn công nào tại khu vực Bab al-Mandeb sẽ đặc biệt đáng lo ngại đối với Saudi Arabia. Nước này đã chuyển phần lớn xuất khẩu dầu từ cơ sở Ras Tanura tại Vịnh Ba Tư sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ ngay sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch nhằm vào Iran hôm 28-2.
Trước xung đột Gaza, khoảng 9,3 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu mỏ mỗi ngày đi qua Bab al-Mandeb. Con số này đã giảm một nửa sau khi Houthi bắt đầu tấn công tàu thuyền, theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ. Giới chức năng lượng Saudi Arabia cho biết vương quốc đã nhận được cam kết từ Houthi rằng lực lượng này sẽ không tấn công Saudi Arabia hoặc tàu thuyền của nước này khi đi qua Bab al-Mandeb. Tuy nhiên, Riyadh cũng cảnh báo Washington rằng tình hình vẫn rất khó lường.
"Đó sẽ là cách để Iran leo thang, bằng cách nói rằng nếu các ông hạn chế xuất khẩu dầu của chúng tôi, chúng tôi sẽ làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu qua cảng Yanbu của các ông", chuyên gia Erik Meyersson nhận định.
Cảnh Báo Và Đàm Phán Trong Bế Tắc
Cố vấn đối ngoại của lãnh tụ tối cao Iran, ông Ali Akbar Velayati, đã cảnh báo trên mạng xã hội rằng Tehran coi Bab al-Mandeb "giống như Hormuz". Ông nhấn mạnh nếu Washington lặp lại "những sai lầm ngớ ngẩn", dòng chảy năng lượng và thương mại toàn cầu có thể bị gián đoạn chỉ bằng "một tín hiệu".
Các quốc gia vùng Vịnh không muốn xung đột kết thúc với việc Iran kiểm soát eo Hormuz - huyết mạch kinh tế của họ. Tuy nhiên, nhiều nước, trong đó có Saudi Arabia, đang thúc đẩy Mỹ giải quyết khủng hoảng qua đàm phán và nỗ lực khởi động lại các kênh đối thoại. Dù lập trường công khai vẫn cứng rắn, hai bên được cho là vẫn duy trì tiếp xúc qua trung gian và sẵn sàng đàm phán nếu có đủ linh hoạt.
Lệnh phong tỏa các cảng Iran chính thức có hiệu lực từ thứ Hai, sau khi các đe dọa không kích và vòng đàm phán cuối tuần của ông Trump không thể khiến Tehran nới lỏng kiểm soát tại Hormuz. Động thái này dự báo sẽ khiến Iran mất khoảng 150 triệu USD doanh thu dầu mỏ mỗi ngày, đẩy nước này vào giai đoạn khó khăn và nguy hiểm.
