Mỹ - Iran 'vừa đánh vừa đàm' tìm lối thoát xung đột sau hơn 6 tuần giao tranh
Sau hơn 6 tuần giao tranh khiến hàng nghìn người thiệt mạng và làm gián đoạn dòng chảy năng lượng toàn cầu, cả Mỹ và Iran đều đang theo đuổi chiến lược "vừa đánh vừa đàm". Trong khi Hải quân Mỹ tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz để hạn chế xuất khẩu dầu của Iran, Tehran được cho là đang cân nhắc tạm dừng hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến này trong ngắn hạn. Cả hai bên đều phát đi tín hiệu ngoại giao với hy vọng tìm lối thoát cho cuộc xung đột kéo dài, nhưng đồng thời vẫn gia tăng sức ép trên thực địa.
Bối cảnh căng thẳng và nỗ lực đàm phán
Trong bối cảnh lệnh ngừng bắn đạt được ngày 7/4 sắp hết hiệu lực, Mỹ và Iran đang xúc tiến các cuộc tiếp xúc mới nhằm kéo dài thỏa thuận và mở đường cho một khuôn khổ rộng hơn. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã phát biểu vào ngày 14/4/26, khẳng định rằng ông nhận được cuộc gọi từ "những người phù hợp" và họ muốn đạt được thỏa thuận. Ông cũng nhấn mạnh không chấp nhận việc một quốc gia kiểm soát tuyến vận tải quan trọng như Hormuz để gây sức ép với phần còn lại của thế giới.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu trước khi xung đột bùng phát. Do đó, mọi gián đoạn tại đây đều tác động trực tiếp tới thị trường năng lượng thế giới. Việc Mỹ phong tỏa eo biển này, nhưng vẫn cho phép tàu trung lập lưu thông có kiểm soát, cho thấy một cách tiếp cận linh hoạt, vừa gây áp lực vừa giữ quyền chủ động.
Diễn biến đàm phán và vai trò của các bên trung gian
Nỗ lực ngoại giao mới nhất cho thấy hai bên chưa từ bỏ con đường đàm phán, dù vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên tại Pakistan không đạt được thỏa thuận. Theo nguồn tin giấu tên được Reuters dẫn lại, các đoàn đàm phán có thể quay lại Islamabad vào cuối tuần này, tuy thời điểm cụ thể vẫn chưa được ấn định. Các bên trung gian cũng bắt đầu nhập cuộc, với Thụy Sĩ tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ về mặt ngoại giao, và nhiều địa điểm khác như Geneva được cân nhắc cho các cuộc gặp tiếp theo.
Song song đó, các cuộc trao đổi riêng giữa Israel và Lebanon tại Washington cũng được tổ chức nhằm xử lý xung đột liên quan đến lực lượng Hezbollah. Phó tổng thống Mỹ JD Vance đã gặp Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif vào ngày 11/4 tại Islamabad để thảo luận về vấn đề Iran, cho thấy sự phối hợp đa phương trong nỗ lực giải quyết khủng hoảng.
Phản ứng của thị trường và thách thức kinh tế
Thị trường toàn cầu đã phản ứng tích cực trước triển vọng đàm phán. Giá dầu Brent giảm xuống còn khoảng 94 đến 98 USD mỗi thùng, trong khi chứng khoán tăng điểm trước kỳ vọng hai bên đạt được thỏa thuận. Tuy nhiên, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, giá nhiên liệu như xăng và nhiên liệu hàng không vẫn ở mức cao theo mùa, gây áp lực lên người tiêu dùng và làm dấy lên lo ngại về lạm phát toàn cầu.
Về phía Iran, nền kinh tế đang chịu thiệt hại nặng nề do các biện pháp trừng phạt và phong tỏa. Dữ liệu từ nhóm đối lập Iran International cho thấy nguy cơ thêm khoảng 2 triệu người thất nghiệp, với lạm phát có thể lên tới 180%. Việc phong tỏa kéo dài ước tính có thể làm mất khoảng 435 triệu USD hoạt động kinh tế mỗi ngày, buộc các mỏ dầu phải dừng hoạt động chỉ trong vài tuần.
Thử thách và triển vọng trong tương lai
Triển vọng đạt được thỏa thuận vẫn phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng nhượng bộ của mỗi bên. Phía Mỹ cho biết các cuộc đàm phán trước đã giúp làm rõ "lằn ranh đỏ", nhưng quyết định tiếp theo thuộc về Tehran. Iran, trong khi đó, khẳng định sẵn sàng tiếp tục đối thoại trong khuôn khổ luật pháp quốc tế.
Theo phân tích của cây bút Bret Stephens trên New York Times, bằng việc gia tăng sức ép trên thực địa, Washington có thể buộc Tehran phải lựa chọn giữa duy trì chương trình hạt nhân hay cứu vãn nền kinh tế. Các cảnh báo từ Washington cũng được cụ thể hóa bằng hiện diện quân sự dày đặc tại khu vực, với nhiều tàu chiến, máy bay và lực lượng hỗ trợ được triển khai để duy trì phong tỏa 24 giờ.
Ở chiều ngược lại, phía Tehran cũng có những động thái mang tính thăm dò. Việc cân nhắc tạm dừng vận chuyển dầu không đồng nghĩa với việc rút lui hoàn toàn, mà đi kèm các bước kiểm tra phản ứng của lực lượng phong tỏa. Iran được cho là đang nhắm đến ba mục tiêu chính ở eo biển Hormuz: an ninh, doanh thu và đòn bẩy chiến lược, cho thấy một chiến thuật phức tạp trong cuộc đối đầu này.
