Mỹ và Iran điều chỉnh mục tiêu đàm phán
Theo tiết lộ của hai quan chức cấp cao Iran vào ngày 17/4, các nhà đàm phán của Mỹ và Iran đã hạ thấp tham vọng ban đầu về một thỏa thuận hòa bình toàn diện. Thay vào đó, hai bên đang chuyển sang một mục tiêu hợp lý và thực tế hơn, hướng đến việc đạt được một bản ghi nhớ tạm thời. Mục đích chính của bản ghi nhớ này là nhằm ngăn chặn nguy cơ xung đột tái diễn trong ngắn hạn, tạo không gian cho các cuộc đàm phán sâu hơn trong tương lai.
Nguyên nhân của sự thay đổi
Sự điều chỉnh về mục tiêu diễn ra sau khi hoạt động đàm phán tại Islamabad cuối tuần qua không đạt được những đột phá như kỳ vọng. Tại các cuộc thảo luận đó, hai bên vẫn còn những khác biệt sâu sắc liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran. Các vấn đề tranh cãi chính bao gồm số phận của kho uranium đã được làm giàu và khoảng thời gian mà Tehran phải chấp nhận dừng chương trình hạt nhân của mình.
Một quan chức cấp cao Iran cho biết, dù vậy, hai bên đã bắt đầu thu hẹp một số bất đồng, đặc biệt là trong cách quản lý eo biển Hormuz - một tuyến đường biển chiến lược quan trọng. Iran, quốc gia đã phải chịu các lệnh trừng phạt nặng nề từ Mỹ trong nhiều năm, muốn bản ghi nhớ tạm thời bao gồm cả việc Washington cam kết giải phóng một phần tài sản bị đóng băng của Tehran. Đổi lại, Iran sẽ cho phép nhiều tàu thuyền hơn được đi qua eo biển này.
Những nhượng bộ và yêu cầu
Một quan chức cấp cao khác từ Tehran tiết lộ thêm rằng Iran có thể cho phép tàu thuyền đi lại tự do qua phía eo biển Hormuz gần với Oman. Khi đó, các tàu sẽ không còn phải lo ngại về nguy cơ bị tấn công hoặc dính phải thủy lôi. Đây được xem là một bước nhượng bộ quan trọng từ phía Iran nhằm giảm thiểu căng thẳng trong khu vực.
Tuy nhiên, Iran từ lâu đã yêu cầu Washington công nhận quyền làm giàu uranium của nước này, đồng thời khẳng định mục đích làm giàu uranium của Iran là hoàn toàn vì mục đích hòa bình. Dù vậy, các nước phương Tây và Israel vẫn nghi ngờ và cho rằng chương trình này của Iran nhằm phát triển vũ khí hạt nhân.
Theo các nguồn tin từ Iran, nếu đạt được bản ghi nhớ tạm thời nhằm tiếp tục đình chỉ xung đột, hai bên sẽ có thêm 60 ngày để đàm phán về một thỏa thuận cuối cùng. Trong giai đoạn này, hoạt động đàm phán sẽ có sự tham gia của các chuyên gia và Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).
Bối cảnh lịch sử và những thách thức
Thỏa thuận quốc tế trước đây nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt đã từng được ký kết vào năm 2015. Quá trình đàm phán cho thỏa thuận này đã mất gần hai năm để hoàn tất. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã quyết định rút Mỹ khỏi thỏa thuận này vào năm 2018, dẫn đến những căng thẳng leo thang trong thời gian gần đây.
Các nguồn tin Iran cho biết hiện nay Mỹ đang yêu cầu Iran dừng hoạt động làm giàu uranium trong vòng 20 năm, trong khi Tehran muốn giới hạn này chỉ ở mức 3-5 năm. Bên cạnh đó, Iran cũng muốn có một lộ trình rõ ràng về việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Liên Hợp Quốc, Mỹ và Liên minh châu Âu đối với nước này.
Trước đây, Iran từng kiên quyết từ chối yêu cầu của Mỹ về việc chuyển toàn bộ lượng uranium đã làm giàu ra nước ngoài. Tuy nhiên, các nguồn tin Iran tiết lộ với Reuters rằng đã có những dấu hiệu thỏa hiệp từ phía Tehran. Một nguồn tin cho biết dù Iran chưa sẵn sàng chuyển toàn bộ lượng uranium này ra nước ngoài, nhưng một phần lượng uranium có thể được chuyển tới một quốc gia thứ ba. Theo nguồn tin này, một phần uranium đã làm giàu cần được giữ lại để phục vụ các mục đích y tế và cho lò phản ứng nghiên cứu tại Tehran.
Mối lo ngại về kho uranium
IAEA ước tính rằng Iran sở hữu khoảng 440,9 kg uranium làm giàu ở mức 60% tại thời điểm Israel và Mỹ tiến hành các cuộc tấn công đầu tiên vào cơ sở hạt nhân của Iran hồi tháng 6/2025. Hiện tại, tình trạng của số uranium này vẫn chưa được làm rõ.
Tổng giám đốc IAEA Rafael Grossi cho biết vào tháng 3 rằng phần còn lại của kho uranium này chủ yếu được lưu trữ trong một tổ hợp đường hầm tại Isfahan, với ước tính hơn 200 kg được đặt tại đây. Một phần khác được cho là nằm tại tổ hợp hạt nhân Natanz, nơi Iran có hai cơ sở làm giàu.
Một nhà ngoại giao phương Tây đã chia sẻ cảnh báo với Reuters: “Kho 440 kg uranium làm giàu là một mối lo ngại nghiêm trọng, bởi nó cho phép Iran có đủ vật liệu để nhanh chóng chế tạo một số bom hạt nhân, do giai đoạn làm giàu cuối cùng diễn ra tương đối nhanh.”
Trong bối cảnh này, việc Mỹ và Iran chuyển hướng sang một bản ghi nhớ tạm thời được xem là một bước đi thận trọng, nhằm tránh leo thang xung đột và tạo điều kiện cho các giải pháp lâu dài hơn trong tương lai.
