Mỹ đổi ý về cănẩn cứ Diego Garcia giữa căng thẳng với Iran
Chỉ vài giờ sau khi Bộ Ngoại giao Mỹ tuyên bố ủng hộ thỏa thuận của Thủ tướng Anh Keir Starmer về việc trao trả quần đảo Chagos ở Ấn Độ Dương cho Mauritius, Tổng thống Trump đã bất ngờ thay đổi quan điểm liên quan đến căn cứ quân sự chung với Anh trên đảo Diego Garcia. Thông tin này được hãng thông tấn AFP đưa ra vào ngày 19.2, làm dấy lên lo ngại về sự không nhất quán trong chính sách đối ngoại của Washington.
Thỏa thuận thuê căn cứ và quan điểm trái chiều
Theo thỏa thuận được đề cập, Anh sẽ tiếp tục thuê căn cứ quân sự Diego Garcia, một căn cứ không quân chung giữa Anh và Mỹ nằm trên đảo san hô cùng tên thuộc quần đảo Chagos. Washington từng ủng hộ thỏa thuận này vào năm 2025, theo đó Anh sẽ trao trả các đảo ở Ấn Độ Dương cho Mauritius, quốc gia từng là thuộc địa của Anh, nhưng vẫn duy trì quyền kiểm soát căn cứ Diego Garcia thông qua hợp đồng thuê kéo dài 99 năm.
Tuy nhiên, vào tháng 1, Tổng thống Trump đột ngột đảo ngược lập trường trước đó, gây ra căng thẳng đáng kể trong quan hệ giữa hai đồng minh lâu năm. Đến đầu tháng 2, hai nhà lãnh đạo Anh và Mỹ đã đạt được sự nhất trí tạm thời trong một cuộc điện đàm về vấn đề này, nhưng chỉ vài ngày sau, vào ngày 18.2, ông Trump lại tiếp tục lên tiếng cảnh báo.
Trên tài khoản Truth Social, chủ nhân Nhà Trắng nhấn mạnh: "Thủ tướng Starmer không nên để mất quyền kiểm soát Diego Garcia, dù bất kỳ lý do gì, thông qua việc bước vào một hợp đồng thuê dài hạn 100 năm, dù chỉ là tạm thời", đồng thời khẳng định "không nên trao đi Diego Garcia".
Vị trí chiến lược và lịch sử đầy tranh cãi
Quần đảo Chagos bao gồm sáu đảo san hô chính trong tổng số hơn 600 đảo, nằm cách Maldives khoảng 500 km về phía nam và ở vị trí trung gian giữa châu Phi và Indonesia. Hiện nay, Anh và Mỹ duy trì một lực lượng đóng quân khoảng 4.000 người tại khu vực này, biến Diego Garcia thành một tiền đồn quân sự quan trọng.
Lịch sử của căn cứ này gắn liền với những tranh cãi về nhân quyền. Vào cuối thập niên 1960 và 1970, Anh đã tiến hành cưỡng bức di dời khoảng 2.000 người bản địa để xây dựng căn cứ quân sự trên đảo san hô Diego Garcia, một hành động vẫn còn gây nhiều phản đối cho đến ngày nay.
Trong những năm gần đây, căn cứ Diego Garcia đã được sử dụng cho nhiều chiến dịch quân sự và nhân đạo, bao gồm:
- Các chiến dịch không kích nhằm vào mục tiêu Houthi ở Yemen trong hai năm 2024 và 2025.
- Hoạt động viện trợ nhân đạo cho Dải Gaza.
Phản hồi trước lời kêu gọi của Tổng thống Trump, Bộ Ngoại giao Anh đã khẳng định rằng thỏa thuận này đảm bảo cho tương lai dài hạn của căn cứ quân sự Anh - Mỹ và "đóng vai trò then chốt trong an ninh của Anh và các đồng minh quan trọng".
Liên quan đến căng thẳng với Iran
Theo phân tích của AFP, việc Tổng thống Trump đổi ý có thể liên quan đến những cân nhắc về khả năng tấn công Iran. Vào ngày 17.2, các đặc phái viên Mỹ đã bước vào vòng đàm phán mới với phía Iran tại Geneva, Thụy Sĩ, và đưa ra yêu sách buộc Iran phải thực hiện những nhượng bộ lớn, đặc biệt là liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran.
Chủ nhân Nhà Trắng cho biết trong trường hợp Iran không đồng ý thỏa thuận với Mỹ, Washington có thể cần sử dụng Diego Garcia, cùng với sân bay ở Fairford tại Anh, để triển khai một cuộc tấn công tiềm năng nhằm đối phó với chế độ Iran. Ông Trump cũng bày tỏ quan ngại về khả năng sẽ xuất hiện một cuộc tấn công nhằm vào Anh cũng như các quốc gia thân hữu khác với Mỹ.
Trong một diễn biến mới nhất, Reuters đưa tin vào ngày 19.2 rằng Iran dự kiến sẽ nộp một đề xuất bằng văn bản về cách giải quyết căng thẳng với Mỹ, theo lời một quan chức cấp cao của Mỹ. Quan chức này tiết lộ trong cuộc họp các cố vấn an ninh quốc gia Mỹ tại Phòng Tình huống của Nhà Trắng hôm 18.2, rằng mọi lực lượng quân đội Mỹ đã được triển khai đến Trung Đông cần phải vào vị trí vào giữa tháng 3.
Đồng thời, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sẽ đến Israel để hội đàm với Thủ tướng Benjamin Netanyahu vào ngày 28.2, nhằm thảo luận chi tiết về vấn đề Iran và các biện pháp đối phó có thể xảy ra.
