Lịch sử lặp lại: Mỹ đối mặt thách thức mới ở eo biển Hormuz
Thế giới đang chứng kiến một kịch bản quen thuộc tại eo biển Hormuz, khi Tổng thống Donald Trump xem xét ra lệnh cho Hải quân Mỹ hộ tống các tàu chở dầu, đối đầu trực tiếp với lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran. Tình huống này mang nhiều nét tương đồng với cuộc chiến tàu chở dầu cuối thập niên 1980, nơi Mỹ từng nếm trải những tổn thất đau đớn.
Cuộc chiến tàu dầu năm xưa và những bài học
Chiến tranh Tàu dầu bùng nổ từ năm 1980, khi Iraq dưới thời Saddam Hussein xâm lược Iran, lo ngại làn sóng cách mạng Hồi giáo lan rộng. Đến năm 1984, cuộc chiến rơi vào bế tắc, Iraq chuyển hướng tấn công các tàu chở dầu của Iran để bóp nghẹt kinh tế Tehran. Iran đáp trả bằng cách nhắm vào tàu buôn trung lập hỗ trợ Iraq.
Nhà sử học Samuel Cox từ Bộ chỉ huy Lịch sử và Di sản Hải quân Mỹ nhận định, khi Iraq tấn công tàu dầu quanh đảo Kharg, Chiến tranh Tàu dầu chính thức bùng nổ, kéo theo sự can thiệp của các cường quốc hải quân. Kuwait, mệt mỏi vì tàu của họ bị tấn công, đã kêu gọi sự hỗ trợ từ nước ngoài. Liên Xô và Mỹ lần lượt tham gia hộ tống tàu chở dầu.
Những tổn thất đau đớn của Hải quân Mỹ
Mùa hè năm 1987, Hải quân Mỹ triển khai lực lượng lớn vào Vịnh Ba Tư cho chiến dịch Ý chí Tận tâm. Tuy nhiên, thảm kịch xảy ra ngày 17/5/1987, khi một máy bay Iraq bắn nhầm hai tên lửa Exocet vào tàu USS Stark, làm 37 thủy thủ tử nạn và 21 người bị thương. Dù vậy, thủy thủ đoàn đã chiến đấu anh dũng để giữ con tàu không bị chìm.
Chiến dịch hộ tống cũng gặp nhiều khó khăn. Ngày 24/7/1987, tàu chở dầu Bridgeton trúng thủy lôi Iran ngay trong nhiệm vụ đầu tiên, để lại lỗ thủng lớn và khiến Hải quân Mỹ xấu hổ vì phải dùng tàu dầu làm "tàu quét mìn". Đến ngày 14/4/1988, tàu USS Samuel B. Roberts cũng trúng thủy lôi, suýt bị bẻ đôi.
Chiến dịch Bọ ngựa Cầu nguyện và bài học hiện đại
Bốn ngày sau sự cố với tàu Roberts, Mỹ phát động chiến dịch Bọ ngựa Cầu nguyện, tấn công các giàn khoan dầu và hạm đội Iran. Trong các cuộc giao tranh, Hải quân Mỹ lần đầu tiên sử dụng công nghệ điều khiển điện tử từ xa để tiêu diệt tàu đối phương, khẳng định vị thế siêu cường quân sự.
Tuy nhiên, tình hình năm 2026 tại eo biển Hormuz có nhiều khác biệt. Iran hiện sở hữu kho drone giá rẻ và tên lửa tầm xa hiện đại, trong khi Mỹ lại thiếu hụt nghiêm trọng tàu quét mìn. Ông Carl Schuster, cựu đại úy Hải quân Mỹ, cho biết: "Hải quân Mỹ có năng lực rà phá thủy lôi rất hạn chế. Đây luôn là hạng mục đầu tiên bị cắt giảm khi ngân sách thu hẹp."
Thách thức hiện tại và tương lai bất định
Hoạt động hộ tống tàu chở dầu qua eo biển Hormuz đòi hỏi nguồn lực lớn, bao gồm tàu khu trục, tàu tác chiến ven bờ và máy bay chiến đấu. Một cựu đô đốc Mỹ ước tính cần khoảng 12 tàu khu trục cùng hỗ trợ để hộ tống 5-6 tàu chở dầu trong mỗi lượt. Lầu Năm Góc hiện đang gây tranh cãi khi đề xuất chi thêm 200 tỷ USD cho các hoạt động tại Iran.
Chuyên gia hàng hải Frank Coles, người từng tham gia hộ tống trong thập niên 1980, nhận định: "Lịch sử luôn lặp lại. Bất kỳ ai còn nhớ cuộc chiến Iran - Iraq đều hiểu rằng cần có đội tàu hộ tống tại eo biển lúc này." Dù vậy, với 37 thủy thủ Mỹ đã thiệt mạng trong các nhiệm vụ trước, việc Mỹ còn do dự trong việc hộ tống tàu dầu cũng là điều dễ hiểu.
