Erling Haaland đang là tâm điểm của World Cup 2026. Với 7 bàn thắng trước vòng tứ kết, tiền đạo người Na Uy đã đưa đội tuyển quốc gia lần đầu tiên kể từ năm 1998 góp mặt ở vòng đấu loại trực tiếp và đứng trước cơ hội vào bán kết. Tuy nhiên, thành công của Haaland không chỉ đến từ tài năng cá nhân mà còn gắn liền với mô hình đào tạo trẻ đặc biệt của Na Uy, nơi khuyến khích trẻ em duy trì niềm yêu thích thể thao lâu dài thay vì sớm bị cuốn vào áp lực thành tích.
Chơi bóng trước, thắng sau
Khoảng 20 năm trước, Haaland cùng nhóm bạn ở thị trấn ven biển Bryne gia nhập Bryne FK, câu lạc bộ miễn phí dành cho mọi trẻ em trong khu vực. Các đội bóng ở đây coi trọng niềm vui hơn kết quả, thậm chí không ghi tỷ số. Trong nhà tập có mái che, các cầu thủ nhí có thể tập luyện quanh năm bất chấp mùa đông khắc nghiệt. Các huấn luyện viên tình nguyện chỉ theo đuổi triết lý đơn giản: "Càng nhiều người tham gia càng tốt, càng gắn bó lâu càng tốt và phát triển tốt nhất có thể".
Một đồng đội cũ của Haaland nhớ lại: "Mọi người đều được ra sân như nhau và ai cũng phải thấy vui. Thắng hay thua khi còn nhỏ không phải điều quan trọng". Trong khoảng 40 cậu bé cùng lứa ở Bryne FK, có 35 người tiếp tục chơi bóng đến tuổi trưởng thành, 6 người trở thành cầu thủ chuyên nghiệp và 5 người được gọi vào các đội tuyển trẻ quốc gia.
Xuất thân thuận lợi và những thử nghiệm thể thao đa dạng
Haaland sinh ra trong một gia đình giàu có, được chăm sóc chu đáo từ nhỏ. Cha anh, Alf-Inge Haaland, từng thi đấu cho Leeds United và Manchester City, còn mẹ anh là vận động viên bảy môn phối hợp. Nhờ nền tảng thể thao của cha mẹ, anh được tiếp xúc với thể thao từ sớm. Thuở nhỏ, Haaland thử sức với nhảy xa và hiện vẫn giữ kỷ lục thế giới về cú nhảy xa tại chỗ dài nhất dành cho lứa tuổi lên 5 với thành tích 1,63m vào ngày 22/1/2006.
Sau này, anh dấn thân vào bóng đá với sự ủng hộ của cha và trưởng thành tại Bryne FK, nơi cũng là đội bóng ra mắt của cha anh. Chàng trai trẻ Haaland khi đó chỉ coi bóng đá là giải trí vì anh còn chơi nhiều môn thể thao khác như bóng ném, điền kinh và golf.
Nghiên cứu về mô hình đào tạo Na Uy
Nhà khoa học thể thao Martin Erikstad đã dành nhiều năm nghiên cứu mô hình đào tạo tại Bryne FK. Ông thu thập dữ liệu, phân tích giáo án tập luyện và phỏng vấn cầu thủ cùng huấn luyện viên. "Để có những màn thể hiện đỉnh cao ở môn thể thao phổ biến và cạnh tranh nhất thế giới cần sự kết hợp giữa yếu tố di truyền thuận lợi và môi trường phát triển gần như tối ưu", ông Erikstad nhận định.
Theo nghiên cứu, trẻ em Na Uy không bị phân loại theo năng lực cho đến khoảng 13 tuổi. Trước khi tập trung vào một môn thể thao, các em được khuyến khích trải nghiệm nhiều môn khác nhau. Trong khi đó, ở cùng độ tuổi, các tài năng thể thao trẻ của Mỹ có thể đã chạm đến cảm giác kiệt sức. Haaland cũng lớn lên cùng trượt tuyết, bóng ném và từng đạt thành tích tốt ở nội dung nhảy xa trước khi quyết định theo đuổi bóng đá.
Điều kiện tập luyện và tinh thần không bỏ cuộc
Khi Haaland khoảng 5 tuổi, Bryne xây dựng nhà tập bóng đá trong nhà luôn mở cửa để trẻ em có thể đến chơi bất cứ lúc nào, kể cả trong mùa đông Bắc Âu. Theo The Wall Street Journal, các đội trẻ ở Na Uy chủ yếu thi đấu với đối thủ trong khu vực, thay vì thường xuyên di chuyển nhiều giờ như tại Mỹ. Nhờ đó, trẻ có thêm thời gian chơi bóng tự do.
Haaland không phải thần đồng được đánh giá cao ngay từ đầu. Trong các khóa đào tạo của Liên đoàn Bóng đá Na Uy, các học viên thường xem video Haaland năm 16 tuổi thực hiện bài tập dứt điểm. Phần lớn cú sút đều thiếu chính xác, khiến nhiều người cho rằng cậu khó trở thành tuyển thủ quốc gia. Ông Hakon Grottland, người phụ trách phát triển cầu thủ của Liên đoàn, ấn tượng với chi tiết khác: "Cả đội đã lên xe trở về khách sạn nhưng Erling vẫn ở lại cùng huấn luyện viên và thủ môn để tiếp tục tập luyện". Ông kể: "Có lẽ do đó nên cậu ấy mới trở thành người giỏi nhất, vì đã sút hỏng nhiều nhất nên cũng tập luyện nhiều nhất".
Phát triển thể chất muộn và "quái vật thông minh"
Sự phát triển thể chất của Haaland đến khá muộn. Khi 14 tuổi, anh thuộc nhóm cầu thủ nhỏ con nhất. Chỉ trong khoảng một năm sau, Haaland cao thêm khoảng 20 cm và tăng khoảng 20 kg. Theo ông Grottland, việc không có lợi thế thể hình từ nhỏ lại là "lợi thế" giúp Haaland rèn luyện khả năng chọn vị trí và di chuyển thông minh. "Khi còn nhỏ, cậu ấy không có ưu thế thể hình nên buộc phải học cách di chuyển linh hoạt và tìm khoảng trống để qua mặt hậu vệ. Nhờ thế mà sau này, cậu ấy đã trở thành 'quái vật thông minh'", ông nhận xét.
Haaland còn được đánh giá cao nhờ tính cách cởi mở và tinh thần tập thể. Giáo sư tâm lý thể thao Geir Jordet nhận xét: "Niềm vui của cậu ấy khi đồng đội ghi bàn dường như còn lớn hơn lúc chính mình lập công. Đó là điều rất hiếm gặp ở các ngôi sao hàng đầu". Theo The Athletic, hình ảnh gần gũi ấy giúp sức hút của Haaland tăng mạnh trong thời gian World Cup. Chỉ trong một tháng, tài khoản mạng xã hội của anh thu hút thêm hàng triệu người theo dõi, còn kênh video cá nhân có thêm gần 900.000 người đăng ký.
Hành trình lịch sử của Na Uy
Na Uy chưa từng thắng một trận đấu thuộc vòng loại trực tiếp tại World Cup. Tuy nhiên, đội tuyển hiện chỉ còn cách cột mốc lịch sử vào bán kết đúng 90 phút. Nếu vượt qua Anh vào sáng 12/7 (giờ Việt Nam), Haaland nhiều khả năng sẽ chạm trán Lionel Messi và Argentina. Sau chiến thắng trước Brazil, huấn luyện viên Stale Solbakken gọi đây là "ngày vĩ đại nhất trong lịch sử bóng đá Na Uy". Hàng nghìn người đã đổ ra đường phố Oslo để ăn mừng.
Dù hàng triệu người Na Uy giờ đây dõi theo từng trận thắng thua, triết lý đào tạo bóng đá vẫn không thay đổi. "Chúng tôi không đánh giá giá trị của một con người qua việc họ có giỏi sút bóng hay không", huấn luyện viên thời niên thiếu của Haaland từng nói.
