Mỹ đối mặt thách thức chiến lược tại Bắc Cực vì thiếu tàu phá băng
Băng giá quanh năm ở Greenland đang trở thành rào cản lớn cho mọi kế hoạch của Mỹ tại hòn đảo này. Để xuyên qua lớp băng dày, tàu phá băng là công nghệ then chốt, nhưng năng lực đóng và vận hành loại tàu đặc biệt này hiện chủ yếu nằm trong tay các đồng minh hoặc đối thủ chiến lược của Washington.
Thực tế phũ phàng ở vùng biển đóng băng
Băng bao phủ các cảng biển, chôn vùi tài nguyên khoáng sản và biến đường bờ biển thành những “bãi mìn” tự nhiên với các mảng băng trắng - xanh sắc nhọn, đe dọa tàu thuyền quanh năm. Cách duy nhất để vượt qua là sử dụng tàu phá băng - những con tàu khổng lồ được trang bị động cơ công suất lớn, thân tàu gia cố đặc biệt và mũi tàu có khả năng nghiền nát băng dày.
Tuy nhiên, Mỹ hiện chỉ sở hữu 3 tàu phá băng, trong đó một chiếc đã quá cũ, gần như không còn hoạt động hiệu quả. Washington đã ký thỏa thuận mua thêm 11 tàu mới, nhưng nguồn cung chủ yếu đến từ các đối thủ chiến lược hoặc đồng minh mà Mỹ gần đây có động thái gây căng thẳng.
Công nghệ then chốt và những lựa chọn hạn chế
Dù Tổng thống Mỹ Donald Trump thể hiện mong muốn sở hữu Greenland vì lý do an ninh và kinh tế, việc thiếu tàu phá băng làm hạn chế khả năng tiếp cận. Theo chuyên gia Alberto Rizzi thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu, ngay cả khi Mỹ đẩy mạnh triển khai lực lượng, Washington vẫn phải đối mặt với khoảng trống 2-3 năm do khả năng tiếp cận hạn chế.
Nếu Mỹ muốn bổ sung tàu phá băng, họ chỉ có 4 lựa chọn: xưởng đóng tàu của Trung Quốc, Nga, Canada hoặc Phần Lan. Trong đó, Phần Lan đã đóng khoảng 60% trong tổng số hơn 240 tàu phá băng toàn cầu và thiết kế một nửa số còn lại, theo báo cáo của Aker Arctic.
Mỹ tụt lại phía sau trong cuộc đua Bắc Cực
Trung Quốc hiện sở hữu 5 tàu phá băng, nhiều hơn Mỹ, và đang nhanh chóng mở rộng đội tàu khi tham vọng tại Bắc Cực tăng. Giáo sư Marc Lanteigne từ Đại học Tromsø nhận định, điều này khiến Mỹ cảm thấy cần phải hành động tương tự.
Chuyên gia Sophie Arts từ Quỹ Marshall Đức cho biết Washington đang tụt lại phía sau và cần nhanh chóng bổ sung tàu phá băng, vì 2 trong số 3 tàu hiện có của Mỹ đã vượt quá vòng đời sử dụng. Do đó, Mỹ buộc phải tìm đến năng lực của Phần Lan và Canada.
Chi phí khổng lồ và bài toán hợp tác
Việc khai thác khoáng sản tại Greenland đối mặt với chi phí rất cao do điều kiện khắc nghiệt. Ngay cả khi có đủ tàu phá băng, chi phí xây dựng cơ sở hạ tầng như hệ thống phòng thủ tên lửa “Vòm Vàng” trị giá 175 tỷ USD vẫn ở mức khổng lồ.
Hợp tác là yếu tố then chốt, như ông Rizzi nhấn mạnh: châu Âu có thể sử dụng đòn bẩy bằng cách từ chối cung cấp tàu phá băng, buộc Mỹ phải dựa vào 2 tàu cũ kỹ. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen khẳng định an ninh Bắc Cực chỉ đạt được thông qua hợp tác, với Phần Lan đang bán tàu phá băng đầu tiên cho Mỹ.
Liên minh châu Âu cam kết tăng chi tiêu quốc phòng tại Greenland, bao gồm đầu tư thêm tàu phá băng, nhưng câu hỏi then chốt vẫn là ai thực sự có năng lực tiếp cận vùng lãnh thổ đóng băng rộng lớn này.
