Mỹ bắn chìm tàu Iran ngoài khơi Sri Lanka: Hành động có vi phạm luật chiến tranh trên biển?
Sự kiện tàu ngầm Mỹ phóng ngư lôi đánh chìm khinh hạm Iris Dena của Iran cách bờ biển Sri Lanka khoảng 40 hải lý vào ngày 6/3 đã gây chấn động dư luận quốc tế. Cuộc tấn công này không chỉ làm gia tăng căng thẳng ở Trung Đông mà còn đặt ra những câu hỏi pháp lý sâu sắc về tính hợp pháp của hành động quân sự và nghĩa vụ cứu nạn theo luật chiến tranh trên biển.
Luật chiến tranh trên biển: Quy định về mục tiêu hợp pháp
Luật chiến tranh trên biển, một bộ phận của luật xung đột vũ trang, quy định rõ các quyền và nghĩa vụ của các bên tham chiến, dân thường và quốc gia trung lập trong các cuộc xung đột trên biển. Điểm quan trọng là các quy định này vẫn được áp dụng bất kể lý do sử dụng vũ lực ban đầu có hợp pháp hay không, theo nguyên tắc lex specialis – bộ luật chuyên biệt được ưu tiên hơn luật chung.
Theo đó, các tàu chiến của quốc gia tham gia xung đột vũ trang quốc tế được xem là mục tiêu quân sự hợp pháp. Jennifer Parker, Giáo sư thỉnh giảng tại Viện Quốc phòng và An ninh, Đại học New South Wales – Sydney, nhận định rằng tàu Iris Dena của Iran là mục tiêu hợp pháp nếu hoạt động ngoài lãnh hải 12 hải lý của các quốc gia trung lập. Trong trường hợp này, khinh hạm Iran được cho là ở vùng biển quốc tế, nên cuộc tấn công của Mỹ có thể được coi là hợp pháp về mặt pháp lý.
Nghĩa vụ cứu nạn sau giao tranh: Thách thức từ thực tiễn
Luật chiến tranh trên biển cũng đặt ra nghĩa vụ tìm kiếm và cứu nạn sau các cuộc giao tranh. Công ước Geneva thứ hai năm 1949 yêu cầu các bên tham chiến phải thực hiện mọi biện pháp có thể để thu gom người bị đắm tàu, bị thương hoặc bị bệnh, trong phạm vi điều kiện quân sự cho phép.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy tàu ngầm gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện nghĩa vụ này. Việc nổi lên mặt nước để cứu người có thể khiến tàu ngầm đối mặt với nguy cơ tấn công, và không gian hạn chế trên tàu làm giảm khả năng tiếp nhận số lượng lớn người sống sót. Trong những tình huống như vậy, tàu ngầm có thể hỗ trợ bằng cách thông báo vị trí người sống sót cho các tàu khác hoặc cơ quan chức năng, một thực tiễn đã được ghi nhận trong các văn bản pháp lý về chiến tranh tàu ngầm.
Hậu quả và phản ứng từ sự việc
Hải quân Sri Lanka đã nhanh chóng triển khai lực lượng và cứu được 32 thủy thủ từ tàu Iris Dena, đồng thời tìm thấy 87 thi thể. Phản ứng nhanh chóng này cho thấy nhiều khả năng vị trí người sống sót đã được thông báo sớm, mặc dù nguồn thông tin cụ thể vẫn chưa được làm rõ. Với mức độ thiệt hại nghiêm trọng, thủy thủ đoàn khó có thể tự phát tín hiệu xác định vị trí, làm dấy lên nghi vấn về vai trò của Mỹ trong việc hỗ trợ cứu nạn.
Iran đã lên tiếng cáo buộc Mỹ sát hại 88 thủy thủ và khiến nhiều người mất tích, khẳng định con tàu bị tấn công khi đang trong trạng thái không vũ trang. Trong khi đó, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth công bố video về cuộc tấn công, tuyên bố đây là một phần của chiến dịch "không cân sức" và cảnh báo sẽ gia tăng áp lực quân sự lên Iran trong thời gian tới.
Sự việc này không chỉ làm trầm trọng thêm xung đột giữa Mỹ và Iran mà còn nhấn mạnh sự cần thiết của việc tuân thủ luật chiến tranh trên biển trong bối cảnh xung đột mở rộng ra ngoài khu vực Vịnh Ba Tư. Các chuyên gia pháp lý và quân sự tiếp tục theo dõi sát sao để đánh giá tác động lâu dài của vụ việc đối với an ninh hàng hải quốc tế.
