Lãnh tụ Iran Mojtaba Khamenei vắng mặt: Chiến thuật lì lợm hay biểu tượng khiêm nhường?
Một tuần sau khi được bổ nhiệm làm Lãnh tụ Tối cao của Iran, ông Mojtaba Khamenei vẫn chưa xuất hiện trước công chúng. Sự vắng mặt này đã khơi dậy làn sóng đồn đoán từ phía Mỹ và Israel, trong khi Iran thể hiện sự lì lợm quen thuộc trong bối cảnh căng thẳng leo thang.
Đồn đoán từ Mỹ và phản ứng từ Iran
Tung tích bí ẩn của ông Mojtaba Khamenei khiến chính quyền Mỹ đưa ra nhiều suy đoán trái chiều. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho rằng ông Mojtaba đã bị thương đến mức biến dạng sau các cuộc không kích. Tổng thống Donald Trump thậm chí còn tuyên bố rằng ông Mojtaba có thể đã chết, đồng thời kêu gọi ông nếu còn sống hãy làm điều đúng đắn là đầu hàng.
Trong khi đó, người dân Iran lần đầu được biết quan điểm của ông Mojtaba vào ngày 12/3, khi tuyên bố đầu tiên của ông trên cương vị mới được đọc trên truyền hình nhà nước. Tuy nhiên, cho đến nay, công chúng vẫn chưa được nhìn thấy hoặc nghe thấy giọng nói của vị lãnh tụ mới.
Một nguồn tin thạo tin chia sẻ với CNN rằng ông Mojtaba sống sót sau chiến dịch không kích của Mỹ và Israel, nhưng bị gãy chân, bầm mắt và trầy mặt. Gần đây, con trai của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, hiện là cố vấn chính phủ, xác nhận ông Mojtaba Khamenei bị thương nhưng đã trong tình trạng ổn định và đang ở nơi an toàn.
Israel tiếp tục nhấn mạnh cảnh báo rằng bất kỳ Lãnh tụ Tối cao mới nào của Iran cũng đều có thể trở thành mục tiêu tấn công của Tel Aviv. Điều này làm dấy lên lo ngại về an ninh cho ông Mojtaba trong bối cảnh chiến tranh đang diễn ra.
Ý nghĩa đạo đức của sự vắng mặt
Theo CNN, việc ông Mojtaba Khamenei chưa xuất hiện công khai không làm lung lay sự ủng hộ của những người trung thành với chính quyền. Hàng nghìn người đã xuống đường thề trung thành với ông Mojtaba như một cách để thể hiện sự ủng hộ dành cho chính quyền Tehran.
Trong gần 4 thập kỷ cầm quyền của cha mình - cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, ông Mojtaba Khamenei chủ yếu hoạt động trong hậu trường. Ông có tầm ảnh hưởng nhưng hiếm khi xuất hiện công khai. Giờ đây, dù đã trở thành Lãnh tụ Tối cao, ông vẫn tiếp tục giữ im lặng.
Giáo sĩ có tầm ảnh hưởng tại Iran, ông Mahmoud Karimi, nhận định: “Việc chúng ta chưa được thấy ông Mojtaba đã nói lên rất nhiều điều về con người ông”. Giáo sĩ Karimi coi sự kín tiếng của ông Mojtaba là biểu hiện của đức tính khiêm nhường, một phẩm chất được đánh giá cao trong văn hóa chính trị Iran.
Ngược lại, những người có thái độ thù địch với chính quyền Iran đang không ngừng chế nhạo sự vắng mặt của ông Mojtaba. Tuy nhiên, theo ông Arash Azizi, nhà sử học người Iran đang giảng dạy tại Đại học Yale (Mỹ), cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei đã tạo ra hình ảnh mang tính biểu tượng đối với người Iran.
Ông Ali Khamenei được nhìn nhận như một nhân vật tử vì đạo. Vì vậy, lúc này, sự vắng mặt của ông Mojtaba Khamenei không đáng ngại. Ông vừa là con trai của nhân vật tử vì đạo, vừa là nạn nhân bị thương trong chiến dịch không kích của Mỹ và Israel. Những điều này khơi dậy nhiều xúc cảm và sự đồng cảm từ người dân Iran.
Chiến thuật lì lợm trong văn hóa chính trị Iran
Văn hóa chính trị của Iran được định hình bởi nhiều thập kỷ chiến tranh, khủng hoảng và xung đột. Họ không nao núng trước biến động, một đặc tính được rèn giũa qua các cuộc khủng hoảng lịch sử.
Chỉ một năm sau khi Cộng hòa Hồi giáo Iran được thành lập vào năm 1979, lãnh đạo Iraq khi đó là ông Saddam Hussein đã phát động cuộc chiến với Iran. Cuộc chiến kéo dài 8 năm khiến hàng trăm nghìn người thiệt mạng, nhưng cũng củng cố tinh thần kiên cường của quốc gia này.
Theo bà Sanam Vakil, Giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Viện Quan hệ Quốc tế Hoàng gia Anh, việc Lãnh tụ Tối cao Iran không xuất hiện trước công chúng tại thời điểm này cũng không làm suy giảm tính chính danh của chính quyền hiện tại.
“Các thể chế chủ chốt vẫn hoạt động, các quyết định vẫn được phối hợp chặt chẽ, đó mới là điều quan trọng nhất”, bà Vakil nhấn mạnh. Một số chuyên gia cũng thống nhất quan điểm rằng điều quan trọng nhất hiện nay ở Tehran không phải là sự xuất hiện của Lãnh tụ Tối cao, mà là sự đoàn kết của các cơ quan quyền lực bên dưới.
Các cơ quan an ninh như Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vẫn đang duy trì khả năng vận hành chiến lược thời chiến. Theo giới phân tích, việc ông Mojtaba được bổ nhiệm vào vị trí Lãnh tụ Tối cao đã đủ tạo ra tính chính danh cần thiết cho chính quyền lúc này.
Điều này cho phép các nhà lãnh đạo quân sự của Iran tiếp tục triển khai chiến lược trong cuộc xung đột mà họ gọi là “Chiến tranh Ramadan”. Nhà sử học Arash Azizi nhận định: “Những lực lượng này có thể mới là bên đang nắm quyền lực thực sự tại Iran lúc này, họ cũng chính là những người đã hậu thuẫn mạnh mẽ để đưa ông Mojtaba lên vị trí lãnh tụ. IRGC thậm chí còn có quan điểm cứng rắn hơn cả giới giáo sĩ”.
Bối cảnh thời chiến và tương lai của lãnh đạo Iran
Hiện tại, trong bối cảnh thời chiến, việc các nhà lãnh đạo Iran không xuất hiện trước công chúng không phải điều khó hiểu. Ông Mojtaba Khamenei vẫn đang thực hiện vai trò mà chính quyền cần, dù có xuất hiện hay không. Sự hiện diện của ông sẽ thực sự trở nên quan trọng sau khi chiến tranh kết thúc.
Theo bà Sanam Vakil, trong giai đoạn hậu chiến hoặc khi tình hình trở nên khó khăn hơn nữa, giới tinh hoa chính trị Iran sẽ cần những tín hiệu rõ ràng hơn về khả năng lãnh đạo của ông Mojtaba. Còn lúc này, nơi ở của ông Mojtaba Khamenei vẫn được giữ kín.
Rất ít người ủng hộ ông đặt câu hỏi vì sao ông chưa xuất hiện, chỉ những người thuộc phe đối địch mới đặt ra câu hỏi đó. Tất cả đều hiểu lãnh tụ mới của Iran đang trở thành mục tiêu hạ sát trong chiến tranh.
Việc Iran kiềm chế trước mọi đòn công kích, chế giễu của đối thủ về sự vắng mặt của ông Mojtaba thậm chí còn cho thấy chiến thuật lì lợm quen thuộc của họ cả trên chiến trường và trên chính trường. Đây là một phần của văn hóa chính trị đã được định hình qua nhiều thập kỷ đối đầu và khủng hoảng.
