Lãnh tụ Iran Ali Khamenei qua đời sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel
Rạng sáng ngày 1.3 theo giờ Việt Nam, truyền thông Iran chính thức xác nhận Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei đã qua đời. Chính phủ nước này đồng thời công bố thời gian 40 ngày để tang vị lãnh đạo tối cao. Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thông báo về cái chết của ông Khamenei, trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố khu nhà của lãnh tụ Iran đã bị phá hủy.
Thiệt hại nặng nề trong hàng ngũ lãnh đạo Iran
Ngoài Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, nhiều nhân vật chủ chốt khác của Iran cũng đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công do Mỹ và Israel thực hiện. Danh sách này bao gồm Bộ trưởng Quốc phòng Aziz Nasirzadeh, Tư lệnh Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Mohammad Pakpour, Tổng tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang Abdolrahim Mousavi và Thư ký Hội đồng An ninh tối cao Ali Shamkhani, cùng một số chỉ huy quân sự khác.
Iran thành lập hội đồng lãnh đạo lâm thời
Thư ký Hội đồng An ninh tối cao Iran Ali Larijani cho biết nước này đang thành lập một hội đồng lãnh đạo để tạm thời thay thế cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei. Hội đồng lâm thời này sẽ bao gồm Tổng thống, lãnh đạo tư pháp và một luật gia từ Hội đồng Giám hộ, đảm nhận trách nhiệm cho đến khi bầu ra lãnh đạo kế tiếp.
Chế độ Iran khó sụp đổ nhưng đối mặt thách thức
Mặc dù hứng chịu thiệt hại lớn về đội ngũ lãnh đạo, giới phân tích nhận định chế độ hiện tại của Iran – với lực lượng nòng cốt là IRGC – vẫn có khả năng tồn tại. Chuyên gia tình báo quân sự Mỹ Carl O. Schuster nhận xét IRGC sẽ tập trung vào việc lựa chọn người kế nhiệm.
Tiến sĩ Ian Bremmer, Chủ tịch Eurasia Group, phân tích: "Bằng cách không kích, việc thay đổi chế độ từ trên không phức tạp hơn nhiều so với việc phá hủy các cơ sở. IRGC có thể tái lập quyền lực ngay cả khi lãnh đạo cấp cao bị loại bỏ."
Chuyên gia Greg Brew, cũng thuộc Eurasia Group, cho rằng cái chết của ông Khamenei là một cú sốc lớn nhưng không nhất thiết dẫn đến thay đổi lâu dài trong chế độ. Ông dự báo: "Phần còn lại của ban lãnh đạo Iran sẽ quản lý quá trình chuyển tiếp sang một nhà lãnh đạo tối cao mới. Tuy nhiên, trong trung hạn, sự qua đời của ông Khamenei sẽ gây ra những thay đổi trong hệ thống, khi quân đội và IRGC nắm nhiều quyền lực hơn."
Nguy cơ bất ổn chính trị và bài toán cho thế giới
Chuyên gia Schuster dự báo Iran sẽ trải qua một số bất ổn chính trị trong 2 năm tới, với lãnh đạo tối cao mới khó có được quyền lực như ông Khamenei. Đồng thời, Iran đã đáp trả mạnh mẽ nhằm vào các cơ sở của quân đội Mỹ và Israel, nhưng xung đột khó có thể lan rộng do các lực lượng thân hữu với Iran như Hamas, Houthi và Hezbollah đều đã suy yếu.
Tuy nhiên, để thể hiện sức mạnh đáp trả, Iran có thể thực hiện các hành động mạnh tay hơn. Reuters dẫn lời một quan chức từ phái bộ hải quân Liên minh Châu Âu cho biết các tàu đã nhận được cảnh báo từ IRGC rằng không có tàu nào được phép đi qua eo biển Hormuz. Eo biển này là nơi hơn 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu đi qua, với 80% số dầu khí được cung cấp cho Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ. Việc phong tỏa có thể khiến giá dầu thô tăng và ảnh hưởng đến lạm phát toàn cầu.
Tranh cãi về quyền lực chiến tranh tại Mỹ
Chiến dịch quân sự của Mỹ tại Iran đã làm sống lại cuộc tranh luận hiến pháp về quyền phát động chiến tranh. Việc Tổng thống Donald Trump đơn phương phát động chiến dịch mà không thông qua Quốc hội vấp phải chỉ trích từ các nhà lập pháp và học giả pháp lý, với lập luận rằng chiến dịch có thể bị xem là bất hợp pháp theo luật Mỹ.
Thượng nghị sĩ Tim Kaine đã trình nghị quyết buộc tổng thống rút quân đội Mỹ khỏi các hành động thù địch với Iran trừ khi nhận được ủy quyền từ Quốc hội. Một cuộc bỏ phiếu thủ tục có thể diễn ra sớm nhất vào ngày 3.3, nhưng khả năng nghị quyết đạt được đa số phiếu vẫn chưa rõ ràng trong bối cảnh đảng Cộng hòa giữ thế đa số hẹp tại Thượng viện.
