Làn sóng sở hữu vũ khí hạt nhân bùng phát toàn cầu sau căng thẳng Iran
Từ Bắc Đại Tây Dương đến Tây Thái Bình Dương, một làn sóng mới về việc sở hữu vũ khí hạt nhân đang nóng lên một cách đáng lo ngại. Sau cuộc tấn công của Mỹ vào Iran, chính phủ các nước ngày càng công khai thảo luận về việc liệu có cần trang bị loại vũ khí hủy diệt hàng loạt này hay không. Theo Bloomberg, sự gia tăng số lượng cá nhân có quyền quyết định hạt nhân đe dọa nghiêm trọng đến an ninh toàn cầu, do rủi ro từ các sai lầm chủ quan và những nguy cơ nội tại từ các vụ thử nghiệm dưới lòng đất.
Châu Âu và châu Á: Những động thái mới
Đức và Ba Lan, vốn lâu nay hài lòng với "ô bảo trợ hạt nhân" của Mỹ, gần đây đã hoan nghênh đề xuất của Pháp về việc mở rộng năng lực răn đe chiến lược ra toàn châu lục. Động thái này diễn ra trong bối cảnh cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đề cập đến khả năng kiểm soát Greenland. Trong khi đó, Trung Quốc và Nga bày tỏ lo ngại về nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân tại Nhật Bản và Hàn Quốc. Mỹ cũng đang xem xét nối lại thử nghiệm bom nguyên tử sau hơn 30 năm gián đoạn, theo sắc lệnh hành pháp của ông Trump.
Nguy cơ từ sự sụp đổ của các hiệp ước kiểm soát
Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ và Liên Xô đã xây dựng hệ thống kiểm soát vũ khí để giảm nguy cơ đối đầu hạt nhân. Tuy nhiên, các thỏa thuận như hiệp ước loại bỏ tên lửa tầm trung năm 1987 dần hết hiệu lực mà không có thay thế. Dù tổng số đầu đạn toàn cầu đã giảm từ 64.449 năm 1986 xuống còn 9.576 vào năm 2023, nguy cơ lại gia tăng khi ngày càng nhiều quốc gia quan tâm đến vũ khí hạt nhân. Ông Rafael Mariano Grossi, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), cảnh báo: "Sự xuất hiện của vũ khí hạt nhân tại nhiều quốc gia hơn sẽ không khiến thế giới an toàn hơn, ngược lại còn làm tình hình xấu đi."
Xu hướng chạy đua và kịch bản tồi tệ
Xu hướng này bắt nguồn từ quan điểm cho rằng việc không sở hữu vũ khí hạt nhân khiến các nước dễ bị tổn thương. Ông William Alberque, viện sĩ cấp cao thuộc Diễn đàn Thái Bình Dương, nhận định: "Kịch bản tồi tệ nhất là khi các nước chạy đua như quân cờ đô-mi-nô." Bản thân ông Trump cũng nhiều lần cảnh báo nguy cơ xung đột hạt nhân gia tăng, cam kết ngăn chặn Thế chiến III trong chiến dịch tranh cử năm 2024. Tuy nhiên, quyết định tấn công Iran của Mỹ và Israel cho thấy tình hình rất mong manh. Tính đến tháng 6/2025, Iran sở hữu hơn 440 kg uranium với độ giàu gần cấp vũ khí, đủ để chế tạo khoảng 12 quả bom.
Sự thiếu nhất quán trong chính sách của Mỹ
Trong khi Mỹ cứng rắn với Iran, thái độ với tham vọng hạt nhân của đồng minh Ả-rập Saudi lại hoàn toàn tương phản. Hồi tháng 2, Nhà Trắng đề xuất chia sẻ công nghệ hạt nhân nhạy cảm với Riyadh, bao gồm làm giàu uranium và tái xử lý plutonium. Ông Robert Kelley, cựu thanh sát viên, chỉ trích: "Việc chính quyền Mỹ sẵn sàng cho Ả-rập Saudi khả năng thực hiện chính những điều là nguyên nhân khiến họ tấn công Iran tạo cảm giác thiếu nhất quán."
Phản ứng từ châu Á và châu Âu
Niềm tin của đồng minh châu Á vào sự bảo đảm an ninh của Mỹ đang suy giảm. Tại Hàn Quốc, hơn 3/4 người dân ủng hộ phát triển vũ khí hạt nhân, mức cao nhất từng ghi nhận. Ngay cả Nhật Bản, nơi từng hứng chịu bom nguyên tử, cuộc tranh luận cũng thay đổi khi một quan chức cấp cao đề xuất sở hữu vũ khí hạt nhân. Trung Quốc đã cảnh báo cần "cảnh giác cao độ" trước lập trường này.
Tại châu Âu, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định sẽ gia tăng số đầu đạn và phối hợp với đồng minh. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết đã bắt đầu trao đổi với Pháp về năng lực răn đe hạt nhân, trong khi Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk tuyên bố theo đuổi vũ khí hạt nhân. Nga coi các động thái này là sự leo thang và yêu cầu tính đến trong đàm phán tương lai.
Kết luận: Thế giới đứng trước ngã rẽ nguy hiểm
Ông Jeffrey Lewis, Giám đốc Chương trình không phổ biến tại Viện Nghiên cứu Quốc tế Middlebury, nhấn mạnh: "Tiếng nói ủng hộ tăng cường vũ trang hạt nhân đang mạnh mẽ hơn bất kỳ thời điểm nào trước đây." Với 9 quốc gia hiện sở hữu vũ khí hạt nhân và nhiều nước khác đang cân nhắc, thế giới đang đối mặt với nguy cơ chạy đua vũ trang có thể dẫn đến những hậu quả khôn lường cho an ninh toàn cầu.
