IRGC - Lực lượng quyền lực song song định hình cuộc xung đột Trung Đông
Cuộc xung đột giữa liên minh Mỹ - Israel với Iran đã lan rộng khắp khu vực Trung Đông từ ngày 28 tháng 2, một lần nữa làm nổi bật vai trò và ảnh hưởng to lớn của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Mặc dù về danh nghĩa thuộc lực lượng vũ trang Iran, trên thực tế đơn vị này sở hữu quyền lực không hề thua kém toàn bộ máy quân đội chính quy của quốc gia này.
Quyết định chiến lược trong tay IRGC
Theo thông tin từ hãng tin Reuters, trong thời điểm xung đột hiện nay, chính IRGC mới là lực lượng đưa ra các quyết định chính yếu nhằm trả đũa Washington và Tel Aviv. Ngày 1 tháng 3, sau khi Oman ghi nhận các vụ tấn công, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã thừa nhận một số đơn vị quân đội "trở nên độc lập và đôi khi là cô lập", chỉ hoạt động theo các chỉ thị được ban hành từ trước đó.
Cấu trúc quân đội độc đáo với hai lực lượng song song đã hình thành từ cuộc Cách mạng Hồi giáo Iran năm 1979. Khi đó, chính phủ của các giáo sĩ Hồi giáo Shiite muốn xây dựng một lực lượng hùng mạnh, tuyệt đối trung thành trong việc bảo vệ quyền lãnh đạo và lý tưởng cách mạng.
Phân chia nhiệm vụ rõ ràng
Hiến pháp mới được soạn thảo đã quy định IRGC hoạt động theo cấu trúc "song song" với quân đội chính quy. Theo thông tin từ AP, trong khi quân đội Iran có nhiệm vụ bảo vệ biên giới và duy trì trật tự trong nước, thì IRGC tập trung vào:
- Hoạt động quân sự ở nước ngoài
- Bảo vệ cấu trúc chính trị trong nước
- Liên lạc và hỗ trợ các nhóm vũ trang đồng minh trong khu vực như Hezbollah ở Lebanon hay Houthi ở Yemen
Từ thập niên 1980, IRGC được trao quyền mở rộng hoạt động sang các lĩnh vực tư nhân, qua đó ngày càng mở rộng ảnh hưởng về kinh tế và chính trị ở Iran. Hiến pháp Iran khẳng định: "Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, được hình thành trong những ngày đầu sau thắng lợi của cách mạng, phải được duy trì để tiếp tục thực hiện vai trò bảo vệ cách mạng và những thành quả của cách mạng".
Quy mô và năng lực quân sự vượt trội
Quân đội chính quy Iran (không tính IRGC) hiện có khoảng 420.000 quân nhân tại ngũ. Trong khi đó, IRGC sở hữu:
- Khoảng 190.000 quân chính quy
- Quản lý lực lượng bán quân sự Basij với khoảng 450.000 người sẵn sàng bổ sung
- Kiểm soát kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV) đồ sộ của Iran
Điều đáng chú ý là IRGC chỉ báo cáo trực tiếp cho Lãnh tụ tối cao, trong khi quân đội chính quy báo cáo với chính phủ. Các chuyên gia quốc phòng nhận định cấu trúc quân đội phức tạp này là cách Iran tự bảo vệ trước các mối đe dọa trong và ngoài nước, bao gồm cả kịch bản đảo chính hay kích động thay đổi chế độ.
Cơ chế phân bổ quyền lực linh hoạt
Sau vụ tấn công của Israel ngày 28 tháng 2 làm hạ chỉ huy IRGC Mohammad Pakpour, Phó chỉ huy Ahmad Vahidi đã trở thành người kế nhiệm. Theo Reuters, IRGC dường như đã chuẩn bị sẵn kịch bản cho trường hợp các chỉ huy cấp cao bị tấn công.
Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Iran Reza Talaeinik, đồng thời là thành viên IRGC, tiết lộ: "Mỗi chỉ huy cấp cao trong đơn vị đều chỉ định trước những người kế nhiệm trong phạm vi 3 cấp bậc dưới họ, sẵn sàng thay thế trong trường hợp giới chỉ huy bị hạ sát". Ông giải thích thêm: "Vai trò của mỗi đơn vị và tiểu đội được tổ chức theo cách mà nếu bất kỳ chỉ huy nào thiệt mạng, người kế nhiệm sẽ ngay lập tức thay thế vị trí của họ".
Các chuyên gia phân tích rằng việc trao quyền cho cấp dưới có thể giúp IRGC tránh bị động và có khả năng phản ứng ngay lập tức với các cuộc tấn công. Tuy nhiên, chiến lược này cũng mang đến rủi ro về tính toán sai lầm và leo thang căng thẳng trong khu vực.
Vai trò then chốt trong tương lai
Vai trò kép của IRGC - vừa đáp trả các cuộc tấn công từ đối thủ, vừa đảm bảo ổn định chính trị trong nước - sẽ tiếp tục được thử thách khi chiến sự tại Trung Đông kéo dài. Đáng chú ý, IRGC còn được cho là có vai trò quan trọng trong việc tìm ra người kế nhiệm cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, điều này càng khẳng định vị thế chính trị đặc biệt của lực lượng này trong cấu trúc quyền lực Iran.
Với cơ chế chỉ huy phân tán, nguồn lực quân sự hùng hậu và ảnh hưởng chính trị sâu rộng, IRGC tiếp tục là nhân tố không thể bỏ qua trong mọi tính toán chiến lược tại khu vực Trung Đông đầy biến động.
