Iran Đối Mặt Giai Đoạn Nguy Hiểm Khi Mỹ Phong Tỏa Cảng, Thất Thu 150 Triệu USD Mỗi Ngày
Thế giới Iran đang bước vào một giai đoạn đầy thách thức và nguy hiểm khi lệnh phong tỏa các cảng biển do Mỹ thực thi chính thức có hiệu lực từ thứ Hai. Động thái này dự báo sẽ khiến Tehran mất khoảng 150 triệu USD doanh thu dầu mỏ mỗi ngày, đe dọa nghiêm trọng đến nền kinh tế vốn đã chịu áp lực từ các lệnh trừng phạt kéo dài.
Thất Thu Lớn Và Nguy Cơ Gián Đoạn Xuất Khẩu
Theo các chuyên gia, lệnh phong tỏa của Mỹ đồng nghĩa với việc kết thúc giai đoạn 40 ngày "vàng" mà Iran thu về khoảng 9 tỷ USD từ xuất khẩu dầu thô. Đáng chú ý, mức thu nhập trung bình mỗi ngày trong giai đoạn này còn cao hơn so với thời điểm trước khi cuộc chiến bùng nổ vào ngày 28/02. Hiện có khoảng 190 triệu thùng dầu thô của Iran đang ở trên biển, với nguy cơ bị gián đoạn do lệnh phong tỏa. Khoảng 50 triệu thùng ở phía tây Singapore và 140 triệu thùng ở phía đông, phần lớn hướng tới Trung Quốc.
Với mức giá khoảng 80-85 USD/thùng, lượng hàng tồn kho nổi này đại diện cho hơn 15 tỷ USD doanh thu chưa thu hồi. Chuyên gia Homayoun Falakshahi nhận định xuất khẩu của Iran thực tế sẽ giảm về mức con số không. Ngay cả cảng Jask - được xây dựng đặc biệt để lách qua eo biển Hormuz - cũng nằm trong vùng thực thi phong tỏa.
Chiến Lược Thích Ứng Của Tehran Trước Áp Lực
Từ lâu, bất chấp những nỗ lực kéo dài của Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Anh và Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhằm bóp nghẹt hoạt động thương mại quốc tế, Iran vẫn duy trì được quan hệ giao thương với phần lớn thế giới. Kể từ 2019, Iran đã trao đổi hàng hóa với hơn 170 quốc gia, dù các hạn chế quốc tế khiến lạm phát tăng cao và bất ổn xã hội gia tăng.
Ông Esfandyar Batmanghelidj, Giám đốc điều hành Quỹ Bourse & Bazaar có trụ sở tại London, nhận định: "Người ta thường cho rằng các lệnh trừng phạt đã cô lập Iran khỏi thương mại toàn cầu nhưng điều đó không hoàn toàn đúng. Hoạt động thương mại của Iran ngày càng trở nên đa dạng hơn theo thời gian để thích ứng với các lệnh trừng phạt."
Trung Quốc - Đối Tác Then Chốt Trong Bối Cảnh Khó Khăn
Một thực tế rõ ràng là Trung Quốc đã nổi lên như đối tác thương mại quan trọng nhất của Iran, chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong cả nhập khẩu và xuất khẩu. Trong thời kỳ đại dịch, Bắc Kinh cam kết đầu tư 400 tỷ USD vào Iran trong những thập kỷ tới, đổi lấy nguồn cung dầu mỏ ổn định. Năm 2024, Trung Quốc mua tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
Đồng thời, Trung Quốc cũng chiếm khoảng 25% kim ngạch xuất khẩu phi dầu mỏ của Iran giai đoạn 2019-2024. Các giao dịch thanh toán chủ yếu được thực hiện bằng đồng nhân dân tệ (NDT), qua đó tránh sử dụng đồng USD và hệ thống ngân hàng Mỹ.
Giảm Dần Phụ Thuộc Vào Dầu Mỏ Và Tương Lai Bất Định
Cách đây 20 năm, dầu mỏ chiếm gần 80% kim ngạch xuất khẩu của Iran. Tuy nhiên, tỷ trọng này đã giảm dần khi nền kinh tế được đa dạng hóa. Quá trình chuyển đổi tăng tốc khi Mỹ dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama áp đặt các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt mới. Ông Batmanghelidj cho biết: "Nền kinh tế Iran thực sự bắt đầu gặp khó khăn từ khoảng năm 2012. Giai đoạn tăng trưởng thương mại từ 2000 đến 2012 gắn liền với sự cải thiện mức sống và sự phát triển của tầng lớp trung lưu Iran."
Dù vậy, dữ liệu thương mại trong 30 năm qua cho thấy khả năng thích ứng đáng kể của nền kinh tế 94 triệu dân. Khả năng vận hành linh hoạt dưới áp lực trừng phạt có thể là chỉ dấu cho cách nền kinh tế này sẽ tiếp tục hoạt động trong tương lai, dù triển vọng hiện tại vẫn còn nhiều bất định.
