Iran Đứng Trước Ngã Ba Đường: Hòa Đàm Hay Xung Đột Với Washington?
Giữa làn sóng sức ép quân sự không ngừng gia tăng và những bất đồng chiến lược sâu sắc với chính quyền Mỹ, Iran hiện đang trong thế tiến thoái lưỡng nan, phát đi những thông điệp ngoại giao đầy mâu thuẫn. Một mặt, Tehran để ngỏ khả năng quay lại bàn đàm phán hòa bình; mặt khác, họ cương quyết tuyên bố sẵn sàng đối đầu quân sự nếu các lợi ích quốc gia cốt lõi bị đe dọa nghiêm trọng.
Tín Hiệu Trái Chiều Từ Các Kênh Chính Thức Và Bí Mật
Theo phân tích từ New York Times, chính quyền Iran đang phải đối mặt với sức ép nội bộ khổng lồ từ phe cứng rắn trong nước, đồng thời chịu ảnh hưởng từ những phát ngôn mang tính đe dọa của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Điều này dẫn đến một loạt tín hiệu không nhất quán về triển vọng nối lại đối thoại với Washington.
Trong các cuộc trao đổi riêng tư, một số quan chức Iran tiết lộ họ đang tích cực chuẩn bị để tái khởi động tiến trình đàm phán. Tuy nhiên, trên diễn đàn công khai, giọng điệu của Tehran lại tỏ ra hết sức dè dặt và đôi khi cực kỳ cứng rắn. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, Esmail Baghaei, trong một tuyên bố vào ngày 20/4, đã từ chối xác nhận liệu phái đoàn nước này có tham dự vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad trong tuần này hay không. Khi được chất vấn về kế hoạch của phái đoàn Mỹ tới Pakistan, ông chỉ trả lời ngắn gọn: "Đó là việc của họ".
Ông Baghaei nhấn mạnh rằng giới lãnh đạo Iran "không nhận thấy bất kỳ dấu hiệu nghiêm túc nào về cam kết của Mỹ" đối với một thỏa thuận toàn diện. Sự hoài nghi này cũng được phản ánh qua phát biểu của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Ông thừa nhận tồn tại "sự thiếu tin tưởng có tính lịch sử sâu sắc" giữa hai quốc gia, đồng thời khẳng định chiến tranh không đem lại lợi ích cho bên nào. Nhưng ngay sau đó, ông đưa ra lời cảnh báo sắc bén: "Người Mỹ tìm cách buộc Iran đầu hàng. Người Iran sẽ không bao giờ khuất phục trước sức ép".
Thế Tiến Thoái Lưỡng Nan Và Áp Lực Thời Gian
Những tín hiệu mâu thuẫn này phản ánh một thực tế phức tạp: giới lãnh đạo Tehran vừa thiếu niềm tin vào thiện chí của Washington, vừa ý thức rõ rằng một thỏa thuận hòa bình là cần thiết để giảm bớt gánh nặng từ cuộc khủng hoảng kinh tế trầm trọng trong nước. Họ muốn củng cố vị thế đàm phán bằng cách cho Mỹ thấy rõ Iran sẽ không ngồi vào bàn đàm phán nếu Tổng thống Trump tiếp tục các động thái gây sức ép, từ việc tái áp đặt phong tỏa hải quân đến những yêu cầu kiểm soát chương trình hạt nhân.
Đồng thời, chính quyền Iran phải kiểm soát chặt chẽ lực lượng cứng rắn trong nước - những người được cổ vũ tinh thần sau các cuộc đụng độ quân sự và phản đối mạnh mẽ mọi sự nhượng bộ trong đàm phán. Áp lực thời gian đang trở thành yếu tố then chốt: lệnh ngừng bắn tạm thời kéo dài hai tuần giữa hai bên sẽ chính thức hết hạn vào sáng sớm ngày 22/4 theo giờ Iran.
Tổng thống Pezeshkian tuyên bố để "lý trí" chiếm ưu thế, Iran cần nhìn thấy những tín hiệu rõ ràng hơn từ phía Mỹ về việc Tổng thống Trump sẽ tuân thủ bất kỳ thỏa thuận nào được ký kết. Các quan chức Iran liên tục nhắc lại việc ông Trump từng đơn phương rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA trước đây và hai lần tham gia các chiến dịch quân sự cùng Israel chống lại Iran ngay trong giai đoạn hai bên tìm cách đối thoại.
Phân Tích Từ Các Chuyên Gia Và Kịch Bản Có Thể Xảy Ra
Giới phân tích quốc tế nhận định, giọng điệu cứng rắn của Iran phản ánh áp lực khổng lồ từ nhiều phía. Một bên là phe cứng rắn trong nước, được khích lệ sau khi chính quyền vượt qua đợt tấn công kéo dài của Mỹ và Israel, đang tích cực huy động người ủng hộ xuống đường với khẩu hiệu phản đối đầu hàng. Chuyên gia Hamidreza Azizi nhận xét: "Một bộ phận nòng cốt ủng hộ Cộng hòa Hồi giáo có lập trường cực kỳ cứng rắn và nhạy cảm với bất kỳ dấu hiệu nhượng bộ nào".
Bên kia chiến tuyến là áp lực từ chiến lược ngoại giao cưỡng ép của Tổng thống Donald Trump. Diễn biến cuối tuần qua là minh chứng rõ ràng: ngay sau khi Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố mở lại eo biển Hormuz, ông lập tức vấp phải chỉ trích nặng nề từ truyền thông thân Lực lượng Vệ binh Cách mạng. Chưa đầy một giờ sau, Tổng thống Trump tuyên bố lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ vẫn được duy trì. Đáp trả, ngày hôm sau, Iran tái áp đặt phong tỏa của riêng mình tại eo biển chiến lược này.
Mohammad Ali Shabani, biên tập viên một trang tin khu vực, nhận định: "Tôi tin Iran thực sự muốn đạt được thỏa thuận, nhưng ông Trump lại quá cứng rắn - ông ta muốn một chiến thắng hoàn toàn về mặt hình ảnh công chúng. Và phía Iran cho rằng thời gian đang đứng về phía họ". Theo ông Shabani, dù quyết định phong tỏa eo biển Hormuz sẽ gây ra những hệ lụy kinh tế và địa chính trị nghiêm trọng, Tehran vẫn tin rằng họ có khả năng chịu đựng áp lực lâu hơn đối thủ.
Tuy nhiên, bóng ma chiến tranh vẫn luôn hiện hữu. Sasan Karimi, cựu quan chức chính phủ và nhà khoa học chính trị tại Đại học Tehran, tiết lộ nhiều nhà đàm phán Iran lo ngại họ có thể bị tấn công ngay cả khi đang trên đường tới hội nghị. "Các nhà đàm phán thậm chí không biết liệu họ có bị tấn công khi đang trên đường bay hay không", ông Karimi chia sẻ. "Họ không muốn rơi vào cái bẫy, cũng không muốn bị ép đàm phán dưới áp lực - dù là về thời gian hay các điều kiện tiên quyết. Trong những hoàn cảnh đó, người Iran thậm chí có thể chọn chiến tranh".
Tình hình tại eo biển Hormuz càng làm gia tăng căng thẳng. Dữ liệu theo dõi tàu biển từ hãng tin Tasnim cho thấy lưu lượng vận tải qua eo biển chiến lược này đang ở mức thấp kỷ lục, với chỉ một tàu chở dầu duy nhất mang tên Nero rời vịnh Ba Tư trong khoảng thời gian gần đây. Sự tắc nghẽn này là hệ quả trực tiếp từ các lệnh phong tỏa chồng chéo và bầu không khí bất ổn đang bao trùm khu vực.
