Iran Kéo Dài Chiến Tranh, Thử Thách Sức Bền Chiến Lược Của Mỹ Và Israel
Những giờ đầu của Chiến dịch "Cơn thịnh nộ dữ dội" - cuộc tấn công quân sự chung của Mỹ và Israel nhằm vào Iran cuối tháng 2 - đã phô diễn sức mạnh đáng kinh ngạc của chiến tranh chính xác hiện đại. Các đòn không kích nhắm vào những mục tiêu trọng yếu đã tiêu diệt lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, cùng nhiều chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và các quan chức tình báo chủ chốt. Washington và Tel Aviv mô tả đây là cú đánh quyết định nhằm làm tê liệt bộ máy chỉ huy của Tehran và làm lung lay nền tảng quyền lực của chế độ.
Nhưng chỉ vài giờ sau, kỳ vọng rằng việc ám sát lãnh tụ tối cao có thể giúp nhanh chóng kết thúc xung đột đã tan biến. Các đòn tấn công của Iran không đơn thuần là những hành động trả đũa rời rạc hay phản ứng tuyệt vọng của một chính quyền đang suy yếu. Trái lại, chúng cho thấy Tehran đang theo đuổi chiến lược leo thang theo chiều ngang, mở rộng phạm vi địa lý và chính trị của xung đột thay vì gia tăng cường độ chiến đấu tại một chiến trường duy nhất.
Chiến Lược Leo Thang Theo Chiều Ngang Của Iran
Giáo sư Robert A. Pape, Giám đốc Dự án Nghiên cứu An ninh và Các mối đe dọa tại Đại học Chicago, nhận định rằng Mỹ và Israel có thể đã cắn phải "miếng quá lớn" khi quá tin tưởng vào ưu thế không quân. Iran đáp trả bằng hàng trăm tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái, không chỉ nhắm vào Israel mà còn vươn ra khắp khu vực Vùng Vịnh. Còi báo động phòng không vang lên tại Tel Aviv và Haifa, trong khi tên lửa đánh chặn phát nổ trên bầu trời Doha và Abu Dhabi. Các căn cứ Mỹ trong khu vực đồng loạt đặt trong tình trạng cảnh giác cao.
Hệ quả nhanh chóng lan rộng ra ngoài chiến trường. Các sân bay bị gián đoạn hoạt động, tàu chở dầu gần Eo biển Hormuz đối mặt nguy cơ tấn công, và phí bảo hiểm vận tải biển tăng vọt. Giá dầu thế giới lập tức phản ứng khi thị trường tính đến nguy cơ gián đoạn tại một trong những "yết hầu năng lượng quan trọng nhất toàn cầu". Điều đang diễn ra không đơn thuần là trả đũa, mà là một chiến lược được tính toán kỹ lưỡng.
Mục Tiêu Chính Trị Và Kinh Tế Của Tehran
Phản ứng ban đầu của Iran cho thấy một mô hình khá rõ ràng. Trước hết, Tehran cần chứng minh rằng các đòn "chặt đầu" không thể làm tê liệt hệ thống quyền lực của họ. Việc phát động các cuộc tấn công quy mô lớn chỉ vài giờ sau khi mất lãnh đạo cao nhất gửi đi thông điệp rằng chuỗi chỉ huy và năng lực tác chiến vẫn tồn tại. Thứ hai, Iran mở rộng chiến trường, nhắm vào nhiều quốc gia trong khu vực, đặc biệt là những nơi có căn cứ quân sự Mỹ.
Thứ ba, Iran biến cuộc xung đột quân sự thành một cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị. Khi sân bay bị đóng cửa, khi các khu thương mại bốc cháy vì mảnh vỡ tên lửa đánh chặn, và khi thị trường bảo hiểm vận tải biển tăng vọt, chiến tranh không còn giới hạn trên chiến trường. Nó lan vào các phòng họp doanh nghiệp, các sàn giao dịch và các nghị viện. Cuối cùng, Tehran đặt cược vào yếu tố thời gian, hy vọng một cuộc chiến kéo dài sẽ buộc ngày càng nhiều quốc gia phải đối mặt với áp lực kinh tế, an ninh và chính trị.
Thử Thách Đối Với Mỹ Và Israel
Tại cuộc họp báo ngày 9/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chiến dịch tại Iran sẽ nhanh chóng kết thúc, khiến giới quan sát gần như chắc chắn rằng ông đang cố né một cuộc sa lầy dai dẳng. Tuy nhiên, chiến lược của Iran đang đặt Washington và Tel Aviv trước một lựa chọn khó khăn. Một con đường là leo thang quân sự nhằm giành lại quyền kiểm soát tình hình, nhưng điều này có thể kéo dài nhiều năm và đòi hỏi cam kết quân sự lớn.
Con đường còn lại là tuyên bố các mục tiêu ban đầu đã đạt được và giảm mức độ can dự quân sự, nhưng lựa chọn này có thể khiến chính quyền Mỹ đối mặt với chỉ trích rằng họ đã dừng lại khi chưa hoàn thành nhiệm vụ. Biến động giá xăng dầu và giá năng lượng sẽ là một áp lực lớn đối với quyết định của ông Trump, đặc biệt trong bối cảnh sự hoài nghi đối với các cuộc can dự quân sự tại Trung Đông đã tồn tại từ lâu trong liên minh chính trị của ông.
Kết Luận: Cuộc Chiến Của Sức Bền
Đòn tấn công ban đầu của Mỹ và Israel có thể đã giải quyết một bài toán chiến thuật, nhưng nó cũng tạo ra một thách thức chiến lược lớn hơn. Các đòn không kích đã cho thấy ưu thế chiến thuật, nhưng ưu thế chiến thuật không đồng nghĩa với chiến lược đúng đắn. Phản ứng của Iran, trải rộng về địa lý, gây xáo trộn kinh tế và được tính toán kỹ lưỡng về chính trị, nhằm thay đổi chính cấu trúc của cuộc xung đột.
Bằng cách mở rộng chiến trường và kéo dài chiến tranh, Tehran đang chuyển cuộc đối đầu từ một cuộc thi về sức mạnh quân sự sang một cuộc thử thách về sức bền chính trị. Câu hỏi quyết định của cuộc chiến này có thể không phải là bên nào sở hữu nhiều vũ khí hơn, mà là bên nào có thể chịu đựng lâu hơn trong một cuộc chiến ngày càng lan rộng và ngày càng mang tính chính trị.
