Iran chao đảo trước 'bom kinh tế' từ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ
Giới chuyên gia quốc tế cảnh báo lệnh phong tỏa hải quân toàn diện mà Mỹ áp đặt lên Iran có thể trở thành quả bom kinh tế hủy diệt, đẩy căng thẳng khu vực leo thang chưa từng có và gây tác động sâu rộng tới nền kinh tế Iran cùng thị trường toàn cầu.
Nguy cơ xung đột quân sự bùng nổ tại Eo biển Hormuz
Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ra lệnh triển khai phong tỏa hải quân với Iran sau thất bại đàm phán tại Islamabad, Tehran đã lập tức đáp trả bằng tuyên bố cứng rắn. Chính quyền Iran khẳng định mọi hành động tấn công vào hệ thống cảng của nước này sẽ bị đáp trả bằng những đòn tấn công vào các cảng trong khu vực.
Chuyên gia Farzin Nadimi, thành viên cấp cao thuộc Viện Washington, nhận định: "Các cuộc đụng độ giữa Mỹ và Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có thể gia tăng đáng kể khi Iran tìm cách kiểm soát eo biển. IRGC có thể sử dụng xuồng cao tốc, thủy lôi hoặc thiết bị tương tự để cản trở hoạt động hàng hải và chiến dịch rà phá của đối phương."
Trong khi Mỹ hướng tới đạt kết quả nhanh chóng thông qua biện pháp phong tỏa, Iran lại có chiến lược hoàn toàn khác. Nước này có thể tìm cách kéo dài xung đột, hạn chế hiệu quả hoạt động trên biển của Mỹ và đồng thời gây áp lực lên thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Kịch bản kinh tế Iran suy sụp chỉ sau ba tháng
Ông PJ Crowley, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ dưới thời cựu Tổng thống Barack Obama, đưa ra nhận định đáng chú ý: "Một ngưỡng sụp đổ về mặt kinh tế là chuyện không phải bàn cãi. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là thời điểm đó sẽ đến sau bao lâu và ngưỡng chịu đựng về mặt chính trị của ông Trump trong khoảng thời gian chờ đợi là như thế nào."
Theo phân tích của các chuyên gia, nền kinh tế Iran với đặc điểm phụ thuộc nặng nề vào xuất khẩu dầu mỏ có thể sụp đổ hoàn toàn chỉ trong vòng ba tháng nếu lệnh phong tỏa được duy trì hiệu quả. Hiện Iran xuất khẩu khoảng 2 triệu thùng dầu mỗi ngày qua eo Hormuz, với Trung Quốc là khách hàng chính.
Những con số đáng báo động:
- Khoảng 158 triệu thùng dầu Iran hiện mắc kẹt trên biển do Eo biển Hormuz bị đóng cửa
- Nền kinh tế Iran có thể thiệt hại khoảng 400 triệu USD mỗi ngày nếu xuất khẩu bị gián đoạn hoàn toàn
- Hơn 85% hàng xuất khẩu của Iran phụ thuộc vào các cảng biển
Hệ lụy kinh tế - xã hội nghiêm trọng
Trong nước, hệ quả trực tiếp của lệnh phong tỏa sẽ là việc cắt giảm trợ cấp và giá cả các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm, nhiên liệu tăng mạnh chưa từng có. Sản xuất nội địa, bao gồm thực phẩm, vật liệu công nghiệp và các ngành quy mô nhỏ như nhựa, sẽ bị gián đoạn nghiêm trọng.
Một chuyên gia ẩn danh nhận định với Jerusalem Post: "Ngay cả khi chưa xảy ra biểu tình quy mô lớn trong ngắn hạn, áp lực tài chính kéo dài có thể khiến nền kinh tế do nhà nước kiểm soát của Iran sụp đổ hoàn toàn trong vòng một năm, kéo theo những hệ lụy sâu rộng về kinh tế và xã hội, không chỉ trong nước mà còn trên phạm vi khu vực và toàn cầu."
Đáng chú ý, nếu chính phủ không thể chi trả lương và phụ cấp cho lực lượng an ninh, sự bất ổn trong quân ngũ có thể manh nha xảy ra, tạo thêm yếu tố bất ổn cho tình hình chính trị nội bộ.
Diễn biến mới nhất
Theo New York Times, Mỹ vẫn tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz trong ngày 15/4, quá trình phong tỏa đã kéo dài hơn 48 giờ. Dữ liệu từ các chuyên trang hàng hải cho thấy không có dấu hiệu tàu thuyền liên quan tới Iran ra vào eo biển kể từ khi lệnh phong tỏa bắt đầu tiến hành trong ngày 13/4 theo giờ Mỹ.
Giới chuyên gia nhận định Iran đang tìm cách nâng chi phí kinh tế toàn cầu của lệnh phong tỏa nhằm gây sức ép ngược lại với Mỹ. Tuy nhiên, một lệnh phong tỏa hải quân cần thời gian để phát huy hiệu quả và tiềm ẩn nguy cơ leo thang thành xung đột toàn diện, đe dọa an ninh khu vực và ổn định kinh tế thế giới.
