Chiến lược 'bào mòn tài chính' của Iran: Cuộc chiến không cân sức giữa drone giá rẻ và hệ thống phòng thủ đắt đỏ
Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Trung Đông, Iran đang triển khai một chiến lược quân sự tinh vi nhằm vào Mỹ và các đồng minh, với trọng tâm là chiến thuật "bào mòn tài chính". Chiến lược này không chỉ gây sức ép trực tiếp bằng hỏa lực mà còn gián tiếp làm cạn kiệt nguồn lực phòng thủ của đối phương thông qua việc sử dụng vũ khí giá rẻ, khiến chi phí đánh chặn tăng vọt.
Drone giá rẻ và bài toán kinh tế chiến tranh
Các cuộc tấn công của Iran không chỉ nhắm vào Israel và căn cứ Mỹ mà còn mở rộng ra nhiều khu vực, bao gồm các cơ sở dầu khí then chốt tại Saudi Arabia, Qatar và tuyến hàng hải chiến lược eo biển Hormuz. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý nằm ở loại vũ khí được sử dụng: drone cảm tử Shahed với giá chỉ từ 20.000 đến 50.000 USD mỗi chiếc, trong khi tên lửa đạn đạo có giá khoảng 1-2 triệu USD.
Theo ước tính, chỉ trong ba ngày đầu tiên nhắm vào Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), Iran đã phóng 165 tên lửa đạn đạo, hai tên lửa hành trình và hơn 500 máy bay không người lái. Hệ thống phòng thủ của UAE đánh chặn thành công hơn 92% mục tiêu, nhưng chi phí cho việc này lên tới 1,45 đến 2,28 tỷ USD, so với tổng chi phí tấn công của Iran chỉ khoảng 177-360 triệu USD.
Chuyên gia Kelly Grieco từ Trung tâm Stimson nhận định: "Cứ mỗi USD Iran chi cho máy bay không người lái, UAE lại chi khoảng 20-28 USD để bắn hạ chúng". Sự chênh lệch này khiến nhà phân tích Gregg Carlstrom của Economist ví von rằng việc phòng thủ giống như "dùng Ferrari để chặn xe đạp điện".
Thách thức từ tốc độ sản xuất và chuỗi cung ứng
Một yếu tố then chốt trong chiến lược của Iran là tốc độ sản xuất vũ khí. Trong khi một tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3 mất khoảng ba năm từ khi đặt hàng đến khi bàn giao, Iran có thể chế tạo hàng trăm UAV mỗi ngày và sản xuất hơn 100 tên lửa mỗi tháng. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio thừa nhận tốc độ này nhanh hơn khả năng bổ sung kho phòng thủ của Mỹ và đồng minh.
Ông Ali Alizadeh, nhà phân tích chính trị, giải thích: "Iran tự sản xuất tên lửa và UAV với giá rất rẻ, trong khi các hệ thống đánh chặn của phương Tây đắt đỏ hơn nhiều. Nếu xung đột kéo dài, lợi thế về chi phí và sản xuất có thể nghiêng về phía Iran".
Ngành công nghiệp quốc phòng phương Tây, vận hành theo logic tối ưu chi phí thời bình, đang bộc lộ sự mong manh khi phải đối mặt với nhu cầu sản xuất quy mô lớn. Chuỗi cung ứng bị thu hẹp và phụ thuộc vào nước ngoài khiến khả năng đáp ứng nhanh chóng bị hạn chế.
Phản ứng của Mỹ và đồng minh trước áp lực
Chính quyền Tổng thống Donald Trump được cho là đang chuẩn bị đề nghị Quốc hội phê duyệt thêm khoảng 50 tỷ USD để bổ sung nguồn lực cho chiến dịch chống Iran, sau khi đã tiêu tốn hàng tỷ USD trong những ngày đầu xung đột. Theo ước tính, chi phí trong 24 giờ đầu tiên sau khi Mỹ tấn công Iran có thể lên tới 779 triệu USD, và tổng chi phí tác chiến ban đầu có thể vượt 5 tỷ USD chỉ trong vài ngày.
Mỹ đang cân nhắc viện dẫn Đạo luật Sản xuất Quốc phòng để buộc các nhà thầu tăng tốc sản xuất vũ khí, đồng thời chạy đua phá hủy các bệ phóng và kho vũ khí của Iran trước khi lượng tên lửa đánh chặn cạn kiệt. Tuy nhiên, kho dự trữ phòng không của Mỹ tại Trung Đông đã suy giảm đáng kể sau các cuộc xung đột gần đây.
Tương lai của cuộc xung đột và cục diện chiến trường
Theo chuyên gia David Jordan, khả năng duy trì tỷ lệ đánh chặn cao phụ thuộc vào nguồn dự trữ của cả hai bên. Israel, Mỹ và các nước Vùng Vịnh có thể phải đối mặt với thách thức trong việc duy trì tỷ lệ này nếu xung đột kéo dài. Israel đôi khi cho phép một số mục tiêu rơi xuống khu vực trống để giảm chi phí và bảo toàn kho dự trữ.
Nếu Mỹ và Israel phá hủy được các bệ phóng và kho chứa của Iran, đặc biệt khi không có hỗ trợ từ bên ngoài, Tehran có thể cạn kiệt drone và tên lửa. Tuy nhiên, nếu Iran duy trì được nhịp độ tấn công, áp lực sẽ chuyển sang phía phòng thủ. Các drone Shahed có thể tiếp tục là mối đe dọa dai dẳng, ngay cả khi số lượng tên lửa đạn đạo giảm đi.
Cuộc chiến này không chỉ là một xung đột quân sự thông thường mà còn là một bài toán kinh tế phức tạp, nơi chiến lược "bào mòn tài chính" của Iran đang thách thức sự thống trị truyền thống của phương Tây trong lĩnh vực quốc phòng.
