Iran Tự Tin Bước Ra Từ Cuộc Chiến Với Đòn Bẩy Eo Biển Hormuz
Đối với giới lãnh đạo thần quyền Iran, việc trụ vững sau những đòn tấn công dồn dập từ Mỹ và Israel đã được coi là một chiến thắng vang dội. Tuy nhiên, các chuyên gia quốc tế cảnh báo rằng chính trong đống tro tàn của cuộc xung đột, mầm mống cho một cuộc khủng hoảng mới có thể đang âm thầm nảy nở.
Vị Thế Mới Sau Sáu Tuần Giao Tranh Khốc Liệt
Dù Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei và nhiều quan chức, tướng lĩnh kỳ cựu đã ngã xuống, các căn cứ quân sự, nhà máy và hạ tầng huyết mạch chỉ còn là đống đổ nát, và nền kinh tế liên tiếp hứng chịu những đòn giáng chí mạng, giới chức Tehran vẫn tin rằng họ đang bước ra khỏi cuộc chiến với một vị thế còn mạnh mẽ hơn so với thời điểm ban đầu.
Sau sáu tuần giao tranh khốc liệt và khi một lệnh ngừng bắn tạm thời được thiết lập, Iran không hề tỏ ra nhượng bộ khi quay lại bàn đàm phán với Mỹ. Ngược lại, họ đưa ra một loạt yêu sách cứng rắn hơn trước đây. “Chào buổi sáng của chiến thắng! Hôm nay, lịch sử đã sang trang mới”, Phó Tổng thống thứ nhất Mohammad Reza Aref viết trên mạng xã hội ngay khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực. “Kỷ nguyên của Iran đã bắt đầu”.
Năng Lực Tự Chủ Và Nền Kinh Tế Kháng Chiến
Sự tự tin của giới lãnh đạo Iran bắt nguồn từ một thực tế quan trọng: khả năng tự chủ sâu rộng. Trong nhiều thập kỷ bị bao vây bởi các lệnh trừng phạt, Iran đã xây dựng được một hệ sinh thái công nghiệp và quân sự nội địa hóa đáng kể. Khi các chuỗi cung ứng bên ngoài bị cắt đứt, đội ngũ chuyên gia và kỹ sư trong nước đã nhanh chóng kích hoạt các phương án dự phòng.
Khác với nhiều quốc gia sẽ rơi vào tê liệt khi mất đi nguồn hỗ trợ kỹ thuật phương Tây, Iran sở hữu năng lực làm chủ công nghệ từ hạt nhân, tên lửa cho đến các dòng máy bay không người lái tiên tiến. Chính những phi đội UAV giá rẻ nhưng hiệu quả này đã trở thành “nỗi khiếp sợ” đối với các hệ thống phòng thủ đắt đỏ của đối phương.
Hơn thế nữa, mô hình “nền kinh tế kháng chiến” đã giúp quốc gia này thích nghi với các cú sốc. Thay vì sụp đổ dưới áp lực kinh tế, Tehran đã đẩy mạnh việc nội địa hóa các ngành công nghiệp then chốt. Ngay sau khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, các chiến dịch khôi phục hạ tầng đã được triển khai với ưu tiên sử dụng nguồn lực trong nước.
Eo Biển Hormuz: Đòn Bẩy Địa Chính Trị Mạnh Mẽ
Không chỉ vậy, Iran có thể cho rằng họ đang nắm lợi thế hơn trên bàn đàm phán so với trước chiến tranh. Khả năng tiếp tục chi phối eo biển Hormuz - tuyến vận tải chiến lược dù lực lượng không quân và hải quân bị đánh giá là đã suy yếu nghiêm trọng - vẫn là “đòn bẩy” hiệu quả để gây tác động lên kinh tế toàn cầu.
Đây là tuyến đường mà khoảng 1/5 lượng dầu mỏ thế giới đi qua. Tehran đặt mục tiêu kết thúc xung đột với quyền kiểm soát thực tế đối với tuyến hàng hải này. Dù đối phương tuyên bố đã gây thiệt hại đáng kể cho lực lượng hải quân truyền thống, nhưng năng lực rải lôi, tên lửa bờ biển và xuồng cao tốc của Iran vẫn đủ sức biến vùng nước này thành “vùng cấm” bất cứ lúc nào.
Theo chuyên gia Hamidreza Azizi tại Viện Các vấn đề quốc tế và an ninh Đức, “đây thậm chí còn là đòn bẩy lớn hơn cả chương trình hạt nhân trước đây”, và giúp Iran có vị thế thương lượng tốt hơn trong các cuộc đàm phán với Mỹ và phương Tây.
Những Thách Thức Và Nguy Cơ Tiềm Ẩn
Tuy nhiên, ngay cả khi tuyên bố chiến thắng, cuộc chiến mà Iran vừa vượt qua cũng có thể đang âm thầm đặt nền móng cho một cuộc khủng hoảng mới. Chuyên gia Ali Alfoneh dự báo làn sóng di cư lớn có thể sẽ bùng phát từ Iran, trong khi nền kinh tế vốn đã suy yếu trước chiến tranh nay phải đối mặt với bài toán tái thiết khổng lồ và tốn kém.
Iran cũng bước vào giai đoạn tái thiết với ít đồng minh hơn trong khu vực, khi các mối quan hệ với các nước Arab vùng Vịnh - vốn được gây dựng suốt nhiều năm - đã rạn nứt nghiêm trọng. Theo ông Azizi, ngay trong nội bộ, giới lãnh đạo Iran cũng có thể đối mặt với rủi ro chia rẽ, với nhiều nhân vật theo đường lối cứng rắn không muốn chấp nhận ngừng bắn.
Trong bối cảnh cả Washington và Tehran đều tuyên bố đang nắm lợi thế, nhiều chuyên gia khu vực nhận định kịch bản tái bùng phát xung đột có khả năng cao hơn so với hòa giải. “Những bất đồng cốt lõi giữa Mỹ và Iran giờ đây càng khó giải quyết bằng thỏa hiệp”, chuyên gia Behnam Ben Taleblu nhận định. “Một vòng giao tranh mới, sớm hay muộn, là điều khó tránh khỏi”.
