Đại Giáo Chủ Iran Ali Khamenei Qua Đời Sau Cuộc Tấn Công Của Mỹ Và Israel
Nhà lãnh đạo tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei, 86 tuổi, đã thiệt mạng trong một cuộc tấn công lớn do Mỹ và Israel thực hiện vào ngày 28/3. Sự kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử hiện đại của Cộng hòa Hồi giáo Iran, nơi ông đã cầm quyền trong hơn ba thập kỷ kể từ khi kế nhiệm nhà cách mạng Ruhollah Khomeini vào năm 1989.
Di Sản Của Một Nhà Lãnh Đạo Bảo Thủ
Ông Khamenei được biết đến với quan điểm bảo thủ, đã biến tầm nhìn cách mạng của người tiền nhiệm thành một thể chế nhà nước vững chắc. Dưới sự lãnh đạo của ông, thời gian cầm quyền kéo dài hơn nhiều so với ông Khomeini, với việc mở rộng đáng kể tầng lớp giáo sĩ Shi’ite và xây dựng Lực lượng Vệ binh Cách mạng thành một lực lượng bán quân sự hùng mạnh. Lực lượng này không chỉ là quân đội tinh nhuệ nhất của Iran, sở hữu kho vũ khí tên lửa đạn đạo lớn, mà còn có ảnh hưởng sâu rộng trong các lĩnh vực kinh tế của đất nước.
Tuy nhiên, sự cai trị cứng rắn của ông Khamenei cũng dẫn đến những căng thẳng xã hội ngày càng khó kiểm soát. Nền kinh tế suy yếu và kiểm soát chính trị nghiêm ngặt đã châm ngòi cho các làn sóng biểu tình quần chúng, mà ông thường đáp trả bằng các biện pháp mạnh tay. Đồng thời, các cuộc chiến tranh ở Trung Đông, bắt đầu với cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7/10/2023, đã làm suy yếu "Trục kháng chiến" mà ông dành nhiều công sức xây dựng.
Con Đường Đến Quyền Lực Tối Cao
Ali Khamenei sinh ra trong một gia đình sùng đạo tại thành phố linh thiêng Mashhad, nơi được coi là cái nôi của tinh thần cách mạng chống lại Vua Mohammad Reza Pahlavi, người được phương Tây hậu thuẫn. Giống như nhiều nhà lãnh đạo Iran khác, ông theo học tư tưởng của Khomeini tại trường dòng ở Qom vào đầu những năm 1960, trước khi tham gia phong trào chống Shah, trải qua thời gian ngồi tù và lẩn trốn.
Sau khi Khomeini trở về Iran vào tháng 2/1979 và thành lập Cộng hòa Hồi giáo, ông Khamenei được bổ nhiệm vào Hội đồng Cách mạng bí mật. Năm 1981, ông trở thành tổng thống thứ ba của Iran, và cùng năm đó, một vụ đánh bom của phe đối lập khiến ông bị liệt một tay. Sau cái chết của Khomeini, ông được bổ nhiệm làm lãnh đạo tối cao, đứng đầu hệ thống cấp bậc và ổn định đất nước sau chiến tranh với Iraq.
Sự Trỗi Dậy Và Thách Thức Của Các Lực Lượng Ủy Nhiệm
Dưới thời ông Khamenei, Iran chuyển từ chiến tranh thông thường sang hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm, xây dựng "Trục kháng chiến" để thúc đẩy lợi ích trong khu vực. Ví dụ điển hình là Lực lượng vũ trang Hezbollah của Li-băng, được thành lập với sự giúp đỡ của Iran vào những năm 1980, đã đánh đuổi Israel khỏi miền nam Li-băng năm 2000. Iran cũng áp dụng mô hình tương tự khi ủng hộ phiến quân Houthi ở Yemen, giúp họ chiếm giữ thủ đô Sanaa năm 2014.
Tuy nhiên, sự sụp đổ của các liên minh này trong bối cảnh xung đột Trung Đông gần đây đã đặt ra những thách thức lớn. Khi phát động vụ đánh bom ngày 28/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi người dân Iran "hãy nắm lấy chính phủ của các bạn", báo hiệu sự bất ổn tiềm tàng.
Tương Lai Bất Định Của Iran
Cái chết của ông Khamenei đặt ra nhiều câu hỏi về tương lai của Cộng hòa Hồi giáo. Sự kế nhiệm có thể phụ thuộc nhiều vào các tổ chức như Lực lượng Vệ binh Cách mạng, vốn đã nhiều lần thể hiện sẵn sàng sử dụng vũ lực để duy trì quyền lực. Trong khi đó, Iran đã phản ứng bằng cách tấn công 27 căn cứ Mỹ ở Trung Đông, làm gia tăng căng thẳng khu vực.
Ông Khamenei để lại một di sản phức tạp, từ việc củng cố thể chế nhà nước đến những xung đột nội bộ và quốc tế. Sự ra đi của ông có thể mở ra một chương mới đầy biến động cho Iran và cả khu vực Trung Đông.
