Hungary Khởi Kiện EU Về Lệnh Cấm Khí Đốt Nga, Đặt Dấu Hỏi Lớn Về Tính Hợp Pháp
Khi Liên minh châu Âu (EU) thông qua quy định cấm tất cả hoạt động nhập khẩu khí đốt từ Nga vào khối này, với thời hạn chấm dứt vào cuối năm 2027, Hungary và Slovakia là hai quốc gia thành viên duy nhất bỏ phiếu chống lại. Tuy nhiên, lệnh cấm vẫn được thông qua bằng cách sử dụng các luật thương mại và năng lượng, nhằm tránh quyền phủ quyết của các nước thành viên. Điều này đã dẫn đến một cuộc xung đột pháp lý gay gắt, khi Hungary, dưới thời Thủ tướng Viktor Orban, quyết định đưa vấn đề ra Tòa án Công lý châu Âu (ECJ).
Hungary Đệ Đơn Kiện, Chỉ Ra Ba Lập Luận Chính
Vào ngày 2/2, chính phủ Hungary chính thức đệ đơn kiện phản đối lệnh cấm, cáo buộc EU vi phạm các hiệp ước của khối. Bộ trưởng Ngoại giao và Thương mại Hungary Peter Szijjarto tuyên bố trên mạng xã hội X: "Hôm nay, chúng tôi đã tiến hành các thủ tục pháp lý tại ECJ để phản đối quy định của REPowerEU cấm nhập khẩu năng lượng từ Nga và yêu cầu hủy bỏ quy định này." Ông Szijjarto nêu rõ ba lập luận cốt lõi trong vụ kiện:
- Thứ nhất, việc cấm nhập khẩu năng lượng chỉ có thể thực hiện thông qua các biện pháp trừng phạt, đòi hỏi sự nhất trí tuyệt đối, nhưng quy định này lại được thông qua dưới vỏ bọc một biện pháp chính sách thương mại.
- Thứ hai, các hiệp ước EU quy định rõ mỗi quốc gia thành viên có quyền tự quyết định về nguồn năng lượng và nhà cung cấp của mình.
- Thứ ba, nguyên tắc đoàn kết năng lượng yêu cầu đảm bảo nguồn cung cho tất cả các nước thành viên, và quyết định này vi phạm nguyên tắc đó, đặc biệt đối với Hungary – nơi vẫn phụ thuộc lớn vào khí đốt Nga.
Đây không phải lần đầu Hungary kiện EU, với hàng chục vụ kiện khác đang chờ xử lý tại ECJ. Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý nhận định vụ việc lần này có thể mang tính bước ngoặt.
Tranh Cãi Pháp Lý: Chính Sách Thương Mại Hay Biện Pháp Trừng Phạt?
Một câu hỏi then chốt trong vụ kiện là liệu lệnh cấm khí đốt Nga có thực sự là một biện pháp thương mại, hay đó là một biện pháp trừng phạt chính sách đối ngoại được ngụy trang. Sự phân biệt này cực kỳ quan trọng vì các biện pháp trừng phạt của EU yêu cầu sự đồng thuận tuyệt đối từ tất cả 27 quốc gia thành viên. Bằng cách coi lệnh cấm là vấn đề chính sách thương mại, Ủy ban châu Âu đã có thể thông qua nó với đa số phiếu đủ điều kiện, bỏ qua sự phản đối của Hungary và Slovakia.
Ông Viktor Szep, một học giả luật chuyên về luật châu Âu tại Đại học Groningen, nhận định: "Đối với tôi, đây có vẻ là một trường hợp pháp lý mà Hungary có cơ hội thắng kiện." Ông lập luận rằng EU đã phá vỡ thông lệ thể chế khi thông qua lệnh cấm như một biện pháp thương mại, thay vì tuân thủ nguyên tắc nhất trí trong các biện pháp trừng phạt trước đây.
Biện Pháp Vĩnh Viễn Và Tác Động Dài Hạn
Một khía cạnh khác biệt là thời hạn của lệnh cấm. Trong khi các biện pháp trừng phạt thường mang tính tạm thời, lệnh cấm nhập khẩu khí đốt Nga được dự kiến sẽ thay đổi vĩnh viễn nguồn cung năng lượng của EU. Ủy viên Năng lượng EU Dan Jørgensen khẳng định: "Ngay cả khi có hòa bình, chúng ta cũng sẽ không mua khí đốt của Nga nữa." Điều này làm dấy lên tranh cãi về tính nhất quán pháp lý trong các chính sách của khối.
Bà Agata Loskot-Strachota, nhà phân tích chính sách năng lượng tại Trung tâm Nghiên cứu Đông Âu, cho rằng EU cố tình tránh tình huống một quốc gia có thể phủ quyết lệnh cấm: "Mục tiêu chính trị là không phải chờ đợi sự đồng thuận của tất cả mọi người, bởi vì rõ ràng là rất khó đạt được sự nhất trí."
Hậu Quả Tiềm Tàng Và Tương Lai Của Vụ Kiện
ECJ thường mất nhiều năm để đưa ra phán quyết cuối cùng. Ngay cả nếu tòa án đứng về phía Hungary, điều đó không tự động dẫn đến việc lệnh cấm bị bãi bỏ trên thực tế. Ông Lukas Schaupp từ Viện Đại học châu Âu ở Florence giải thích: "Trước đây, ECJ thường tuyên bố rằng một biện pháp có thể bị hủy bỏ, nhưng tác động của nó vẫn còn hiệu lực, để tránh gây ra sự gián đoạn kinh tế lớn."
Đến thời điểm phán quyết được đưa ra, các quốc gia thành viên và doanh nghiệp có thể đã thực hiện các bước để giảm sự phụ thuộc vào khí đốt Nga, thông qua xây dựng cơ sở hạ tầng và ký kết hợp đồng với nhà cung cấp thay thế. Hiện tại, quy định đã có hiệu lực, yêu cầu tất cả các nước thành viên EU, bao gồm Hungary và Slovakia, phải ngừng mua khí đốt Nga chậm nhất vào cuối năm 2027. Vụ kiện này không chỉ là một thách thức pháp lý, mà còn phản ánh sự chia rẽ sâu sắc trong nội bộ EU về chính sách năng lượng và an ninh.
