Hai tháng chuyển hướng: Ông Trump từ đàm phán đến không kích Iran
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã trải qua hai tháng đầy biến động trong chính sách đối với Iran, từ việc bí mật thảo luận kế hoạch tấn công quân sự với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, đến việc thúc đẩy nỗ lực ngoại giao, và cuối cùng là ra lệnh tung đòn không kích chết người. Chuỗi sự kiện này bắt đầu từ cuộc gặp tại dinh thự Mar-a-Lago ở Florida vào cuối tháng 12/2025, khi các cuộc biểu tình bùng phát ở Iran.
Kế hoạch ban đầu và sự thay đổi bất ngờ
Trong cuộc gặp tại Mar-a-Lago, ông Netanyahu đã trao đổi với ông Trump về hành động tiếp theo sau cuộc chiến 12 ngày nhắm vào chương trình hạt nhân Iran hồi tháng 6/2025. Lần này, Thủ tướng Israel tập trung vào chương trình tên lửa đạn đạo của Iran, được cho là có khả năng đe dọa phần lớn mục tiêu ở Trung Đông. Ông Trump dường như nhất trí với quan điểm này và hai lãnh đạo đã vạch ra kế hoạch tấn công vào tháng 5.
Tuy nhiên, theo các nguồn thạo tin từ Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ đã định ra lệnh không kích Iran vào ngày 14/1, nhưng thay đổi ý định vào phút chót. Nguyên nhân có thể do các hệ thống phòng không của Israel và các đồng minh Arab ở Trung Đông chưa sẵn sàng để đối phó với đòn đáp trả bằng tên lửa của Iran. Thay vào đó, ông Trump triển khai hạm đội lớn tới khu vực và củng cố năng lực phòng thủ tên lửa cho các căn cứ Mỹ.
Nỗ lực ngoại giao và thất bại
Trong quá trình chuẩn bị quân sự, ông Trump cũng quyết định xúc tiến đàm phán với Iran nhằm gây sức ép để Tehran từ bỏ làm giàu uranium và hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo. Các cuộc đối thoại này, theo ba quan chức Mỹ và Israel, không phải là đòn nghi binh mà là một nỗ lực chân thành. Tuy nhiên, một tuần trước khi vòng đàm phán thứ hai diễn ra tại Geneva vào ngày 26/2, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) nắm được thông tin rằng Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei sẽ triệu tập cuộc họp với các quan chức cấp cao tại Tehran vào ngày 28/2.
Dù vậy, hai trợ lý của ông Trump, Jared Kushner và Steve Witkoff, vẫn tham gia đàm phán với phái đoàn Iran vào ngày 26/2. Họ không kỳ vọng đạt thỏa thuận, nhưng sự hiện diện này nhằm đảm bảo ông Khamenei vẫn tiến hành cuộc họp. Trong phiên họp, Kushner và Witkoff đưa ra các đề xuất "linh hoạt", nhưng không nhận được sự đồng tình từ phía Iran. Sau phiên họp thứ nhất, họ báo cáo với Phó tổng thống Mỹ JD Vance rằng bất đồng giữa hai bên vẫn rất lớn.
Ba bất đồng chính và quyết định cuối cùng
Theo các quan chức, Iran và Mỹ có ba bất đồng lớn:
- Mỹ đề xuất Iran từ bỏ làm giàu uranium, đổi lại Washington sẽ cung cấp nhiên liệu hạt nhân miễn phí cho chương trình hạt nhân dân sự của Tehran, nhưng Iran từ chối thẳng thừng.
- Iran từ chối thảo luận về năng lực tên lửa đạn đạo của họ.
- Iran từ chối thảo luận về sự ủng hộ của Tehran đối với các nhóm dân quân ở Trung Đông mà Mỹ xem là khủng bố.
Trong quá trình đàm phán, tình báo Mỹ đánh giá rằng Iran đang tái thiết các cơ sở hạt nhân từng bị không kích hồi tháng 6/2025. Kushner và Witkoff yêu cầu Iran đưa ra đề xuất cụ thể, và phái đoàn Iran gửi lại tài liệu dài bảy trang giải thích mức độ làm giàu uranium cần thiết. Nhà Trắng kiểm tra với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), và cơ quan này cho biết đề xuất của Iran sẽ cho phép họ làm giàu uranium nhiều gấp 5 lần so với mức được phép trong thỏa thuận JCPOA năm 2015.
Đòn tấn công chết người
Mỹ và Israel sau đó nhất trí tiến hành tấn công. Dù Ngoại trưởng Oman đã bay tới Washington vào ngày 27/2 để trì hoãn quyết định của ông Trump, Tổng thống Mỹ đã ra quyết định cuối cùng. Sáng 28/2, khi ông Khamenei và các quan chức cấp cao Iran họp tại ba địa điểm ở Tehran, Israel tung loạt tên lửa và bom dẫn đường chính xác, khiến Lãnh tụ Tối cao Iran cùng nhiều quan chức thiệt mạng.
Một quan chức tình báo Israel nhận định: "Nếu phía Iran đến Geneva và trao cho Tổng thống Trump điều ông ấy muốn, ông ấy đã dừng lựa chọn phương án quân sự. Nhưng họ lại nghĩ rằng ông ấy sẽ không hành động, và họ đã nhầm". Sự kiện này đánh dấu một chương mới trong căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran, với hậu quả nghiêm trọng cho khu vực Trung Đông.
