Hạ sát Lãnh tụ Iran: Thời đại nguyên thủ quốc gia không còn an toàn
Sự ra đi của Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei trong một cuộc tấn công phối hợp giữa Mỹ và Israel không chỉ báo hiệu một giai đoạn bất định chưa từng có tại Trung Đông, mà còn đặt toàn bộ hệ thống quốc tế vào một bước ngoặt đầy rủi ro và khó lường. Truyền thông Iran chính thức xác nhận thông tin này vào ngày 1/3, sau khi ông Khamenei thiệt mạng trong chiến dịch quân sự mang mật danh "Cơn thịnh nộ kinh hoàng".
Vụ ám sát làm rung chuyển nền tảng luật pháp quốc tế
Dù có thể tồn tại những quan điểm trái chiều về Cộng hòa Hồi giáo Iran, một thực tế không thể phủ nhận là ông Khamenei là người đứng đầu hợp pháp của một quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc, được cộng đồng quốc tế công nhận rộng rãi. Việc một quốc gia chủ đích tấn công vào ban lãnh đạo tối cao của quốc gia khác, như một chính sách được tính toán kỹ lưỡng, đánh dấu sự khởi đầu của một chương mới đầy nguy hiểm trong chính trị toàn cầu.
Theo Guardian, đây là một vụ tấn công có chủ đích nhắm vào nguyên thủ quốc gia. Hiến chương Liên Hợp Quốc quy định rõ việc sử dụng vũ lực chỉ hợp pháp khi được thực hiện để tự vệ trước một cuộc tấn công sắp xảy ra hoặc có sự chấp thuận của Hội đồng Bảo an. Tuy nhiên, trong trường hợp này, không điều kiện nào được đáp ứng. BBC News cũng phân tích rằng chưa có bằng chứng nào cho thấy Iran chuẩn bị tiến hành một cuộc tấn công cận kề nhằm vào Israel, điều này khiến lý lẽ "đánh phủ đầu" của Tel Aviv trở nên vô căn cứ theo luật tự vệ quốc tế.
Phản ứng và hệ lụy leo thang tại Trung Đông
Hành động này đã kích hoạt một sự leo thang nghiêm trọng tại khu vực vốn đã chứa đầy những căng thẳng âm ỉ. Các đòn trả đũa từ Iran không chỉ nhắm vào Israel mà còn mở rộng sang các quốc gia vùng Vịnh, nơi lực lượng Mỹ đang đóng quân. Tehran thậm chí tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến đường huyết mạch vận chuyển khoảng 20% lượng dầu xuất khẩu toàn cầu. Các nhà phân tích cảnh báo giá dầu thô có thể tăng tới 50%, chạm mốc 100 USD/thùng, gây ra những cú sốc kinh tế trên phạm vi rộng.
Chiến lược của Iran dường như tập trung vào việc sinh tồn hơn là chiến thắng trên chiến trường. Mục tiêu là chứng minh rằng dù lãnh đạo bị tiêu diệt, đất nước vẫn có khả năng tiếp tục chiến đấu. Tuy nhiên, đây là một canh bạc mạo hiểm: nếu Tehran kiềm chế quá mức, họ có nguy cơ bị xem là bẽ mặt; nhưng nếu phản ứng vượt quá giới hạn, họ có thể đối mặt với một liên minh chống đối rộng lớn hơn.
Suy yếu các rào cản quốc tế và nguy cơ tiền lệ nguy hiểm
Câu hỏi lớn đặt ra không chỉ là liệu cuộc xung đột có làm suy yếu Iran hay không, mà còn là liệu nó có phá vỡ hệ thống quy tắc mà sự ổn định toàn cầu phụ thuộc vào. Những cơ chế từng được xem là rào cản kiềm chế trong quan hệ quốc tế giờ đây dường như đang bị tháo dỡ. Một khi chiến tranh phòng ngừa được xem là bình thường, bất kỳ quốc gia nào tự nhận mình bị đe dọa lâu dài đều có thể viện dẫn lý do đó để tiến hành tấn công.
Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến sự mở rộng của hệ thống tên lửa, các mối đe dọa mạng và sự phổ biến vũ khí hạt nhân, đây có thể trở thành một tiền lệ cực kỳ nguy hiểm, đe dọa đến nền hòa bình và an ninh quốc tế.
Đàm phán bế tắc và tương lai bất định
Xung đột bùng nổ ngay trong quá trình đàm phán giữa Mỹ và Iran về chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo, làm lộ rõ chiến lược ngoại giao "tung hỏa mù" của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Theo phân tích, các đối thủ của Washington có thể rút ra hai kết luận quan trọng:
- Thứ nhất, đàm phán với Mỹ trở nên vô ích, và lựa chọn khả thi duy nhất chỉ còn là đầu hàng hoặc chuẩn bị cho một giải pháp dựa trên vũ lực.
- Thứ hai, không còn nơi nào an toàn để rút lui, và trong hoàn cảnh đó, mọi công cụ còn lại đều có thể được sử dụng.
Dù Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tuyên bố rằng các cuộc không kích không nhằm mục tiêu "thay đổi chế độ", nhưng ông cũng thừa nhận rằng chế độ đó "đã thay đổi". Hệ thống chính trị phức tạp của Iran, được hậu thuẫn bởi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo, vẫn có khả năng duy trì sự kế nhiệm. Tuy nhiên, cơ chế thay đổi chính quyền bằng vũ lực đã được công khai trước toàn thế giới, để lại những thiệt hại không thể đảo ngược.
Thời đại mà nguyên thủ quốc gia không còn an toàn đã thực sự bắt đầu, và hậu quả của nó sẽ còn kéo dài, không chỉ ở Trung Đông mà còn trên toàn cầu.
