Thảm kịch 'bốc hơi' ở Gaza: Gần 3.000 người Palestine biến mất không dấu vết
Rạng sáng ngày 10/8/2024, giữa đống đổ nát còn bốc khói của trường al-Tabin tại thành phố Gaza, bà Yasmin Mahani tuyệt vọng tìm kiếm con trai Saad. Bà chỉ thấy chồng mình gào thét, còn Saad thì hoàn toàn biến mất. "Tôi bước vào nhà thờ Hồi giáo và dẫm phải máu thịt vương vãi khắp nơi", bà Mahani kể lại với Al Jazeera trong một phóng sự phát sóng gần đây. Suốt nhiều ngày, bà lục tìm tại các bệnh viện và nhà xác nhưng vô vọng. "Chúng tôi không tìm thấy bất cứ thứ gì của Saad. Thậm chí không có một thi thể để chôn cất. Đó là điều đau đớn nhất mà một người mẹ có thể trải qua", bà nghẹn ngào chia sẻ.
Con số kinh hoàng từ cuộc điều tra
Tuy nhiên, bà Mahani chỉ là một trong hàng nghìn gia đình Palestine có người thân "biến mất" một cách bí ẩn trong cuộc chiến tại Gaza, nơi hơn 72.000 người đã thiệt mạng. Trong chương trình điều tra mang tên The Rest of the Story, lực lượng Phòng vệ Dân sự Gaza đã ghi nhận một con số chấn động: 2.842 người Palestine đã "bốc hơi" kể từ khi xung đột bùng phát vào tháng 10/2023, chỉ để lại những vết máu bắn trên tường hoặc các mảnh mô nhỏ bé.
Người phát ngôn của Lực lượng Phòng vệ Dân sự Gaza, ông Mahmoud Basal, giải thích rằng con số 2.842 không phải là ước tính mà được tổng hợp qua phương pháp đối chiếu pháp y tại hiện trường. Các đội cứu hộ áp dụng "phương pháp loại trừ": so sánh số người được gia đình xác nhận có mặt tại hiện trường với số thi thể thu hồi được. "Nếu gia đình nói có 5 người trong nhà, nhưng chúng tôi chỉ tìm thấy 3 thi thể nguyên vẹn, thì sau khi tìm kiếm kỹ lưỡng mà chỉ còn dấu vết sinh học như máu hoặc mảnh da đầu, hai người còn lại được xác định là 'bốc hơi'", ông Basal nói.
Cơ chế hủy diệt bằng nhiệt độ cực hạn
Cuộc điều tra dẫn lời các chuyên gia cho rằng hiện tượng này có liên quan mật thiết đến việc sử dụng có hệ thống các loại vũ khí nhiệt và nhiệt áp - còn được gọi là bom chân không hoặc bom khí dung - vốn bị nhiều công ước quốc tế lên án vì tính sát thương không phân biệt mục tiêu. Chuyên gia quân sự người Nga, Vasily Fatigarov, giải thích rằng khác với thuốc nổ thông thường, vũ khí nhiệt áp phát tán một đám mây nhiên liệu rồi kích nổ, tạo ra quả cầu lửa khổng lồ và hiệu ứng chân không. "Để kéo dài thời gian cháy, người ta thường trộn thêm bột nhôm, magiê và titan. Nhiệt độ vụ nổ có thể đạt từ 2.500 đến 3.000 độ C", ông nói.
Theo điều tra, nhiều loại bom được sử dụng có chứa tritonal - một hỗn hợp của TNT và bột nhôm - như bom MK-84 do Mỹ sản xuất, có khả năng tạo ra nhiệt độ lên tới 3.500 độ C. Tiến sĩ Munir al-Bursh, Tổng giám đốc Bộ Y tế Palestine tại Gaza, cho biết cơ thể người chứa khoảng 80% là nước. "Nước sôi ở 100 độ C. Khi cơ thể tiếp xúc với nguồn nhiệt trên 3.000 độ C kèm theo áp suất và quá trình oxy hóa cực lớn, dịch cơ thể sẽ bốc hơi tức thì, các mô mềm hóa thành tro chỉ trong vài giây. Đó là một phản ứng hóa học không thể tránh khỏi", ông giải thích.
Các loại bom được nêu đích danh
Al Jazeera đã xác định một số loại đạn dược do Mỹ sản xuất đã được sử dụng tại Gaza:
- MK-84 (biệt danh 'Búa tạ'): Đây là bom không điều khiển nặng 900kg, chứa tritonal, có khả năng sinh nhiệt lên tới 3.500 độ C.
- BLU-109 xuyên boongke: Loại bom này có vỏ thép dày và ngòi nổ chậm, xuyên sâu vào mục tiêu trước khi phát nổ hỗn hợp PBXN-109, tạo ra cầu lửa trong không gian kín. Trong một vụ tấn công vào khu al-Mawasi - nơi Israel tuyên bố là "vùng an toàn" - loại bom này được cho là đã khiến 22 người "bốc hơi".
- GBU-39: Đây là bom lượn chính xác sử dụng thuốc nổ AFX-757, được cho là đã sử dụng trong vụ tấn công trường al-Tabin. Theo chuyên gia Fatigarov, loại bom này "giữ nguyên cấu trúc tòa nhà nhưng phá hủy mọi thứ bên trong", gây tử vong bằng sóng áp suất và sóng nhiệt thiêu hủy mô mềm.
Lực lượng Phòng vệ Dân sự Gaza cho biết họ đã thu được các mảnh cánh bom GBU-39 tại những địa điểm mà không tìm thấy thi thể nạn nhân.
Tranh cãi pháp lý và trách nhiệm quốc tế
Một số chuyên gia luật quốc tế cho rằng việc sử dụng các loại vũ khí có sức sát thương không phân biệt mục tiêu có thể cấu thành tội ác chiến tranh. Luật sư Diana Buttu, giảng viên tại Đại học Georgetown ở Qatar, phát biểu tại Diễn đàn Al Jazeera ở Doha rằng chuỗi cung ứng vũ khí cho thấy trách nhiệm không chỉ thuộc về Israel. "Chúng ta thấy dòng chảy liên tục của những vũ khí này từ Mỹ và châu Âu. Họ biết rõ chúng không phân biệt được chiến binh và trẻ em, nhưng vẫn tiếp tục cung cấp," bà nói.
Theo bà Buttu, luật nhân đạo quốc tế nghiêm cấm việc sử dụng vũ khí không thể phân biệt giữa mục tiêu quân sự và dân sự. Trong khi đó, Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) đã từng ban hành các biện pháp tạm thời yêu cầu Israel ngăn chặn hành vi có nguy cơ dẫn tới diệt chủng vào tháng 1/2024, và Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) đã phát lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu vào tháng 11/2024. Tuy nhiên, theo giới quan sát, giao tranh vẫn tiếp diễn không ngừng.
Giáo sư luật quốc tế Tariq Shandab cho rằng hệ thống công lý quốc tế đã "không vượt qua được phép thử Gaza". Ông nhấn mạnh rằng ngoài các cuộc không kích, việc phong tỏa thuốc men và lương thực cũng có thể cấu thành tội ác chống lại loài người.
Nỗi đau còn mãi
Giữa những tranh luận pháp lý phức tạp, nỗi đau của các gia đình Palestine vẫn hiện hữu một cách rõ ràng và day dứt. Ông Rafiq Badran, người đã mất bốn người con tại trại tị nạn Bureij, cho biết ông chỉ có thể thu nhặt được những mảnh thi thể nhỏ bé để chôn cất. "Bốn đứa con tôi đã bốc hơi", ông nghẹn lời. "Tôi đã tìm chúng hàng triệu lần. Không còn lại gì cả. Không ai biết chúng đã đi đâu". Câu chuyện của ông Badran và bà Mahani là lời nhắc nhở đau thương về hậu quả khủng khiếp của cuộc xung đột, nơi hàng nghìn người đã biến mất mà không để lại dấu vết.
