EU lên án Hungary vi phạm nguyên tắc hợp tác chân thành sau phủ quyết vay 90 tỷ euro cho Ukraine
Ban lãnh đạo cấp cao của Liên minh châu Âu đã gay gắt cáo buộc Hungary vi phạm nguyên tắc "hợp tác chân thành" của khối, sau khi nước này bất ngờ quyết định phủ quyết khoản vay 90 tỷ euro dành cho Ukraine. Quyết định này xuất phát từ một tranh chấp năng lượng không liên quan, làm dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ trong EU.
Phản ứng mạnh mẽ từ các nhà lãnh đạo EU
Chương trình hỗ trợ tài chính này đã được các nguyên thủ quốc gia và chính phủ nhất trí vào tháng 12 sau các cuộc đàm phán đầy căng thẳng. Khi đó, chương trình đã ở giai đoạn cuối cùng của quy trình lập pháp, với đợt giải ngân đầu tiên dự kiến diễn ra vào đầu tháng 4. "Thật đáng tiếc", Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của EU, Kaja Kallas, phát biểu sau cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao hôm thứ Hai. "Điều này thực sự không phù hợp với điều khoản về hợp tác chân thành được quy định trong các hiệp ước EU."
Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã nói với Thủ tướng Hungary Viktor Orbán rằng những quyết định được 27 nhà lãnh đạo thông qua "phải được tôn trọng". Trong bức thư gửi ông Orbán, ông Costa nhấn mạnh: "Khi các nhà lãnh đạo đạt được đồng thuận, họ bị ràng buộc bởi quyết định đó. Bất kỳ sự vi phạm cam kết nào đều cấu thành hành vi vi phạm nguyên tắc hợp tác chân thành." Ông cũng cảnh báo: "Không một quốc gia thành viên nào được phép làm suy giảm uy tín của các quyết định được Hội đồng châu Âu thông qua."
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, phát biểu tại Paris, cũng bày tỏ quan điểm tương tự: "Tôi tự tin khi nói rằng tôi kiên quyết, bởi tôi biết rằng các cam kết chính trị và lời hứa được đưa ra tại Hội đồng châu Âu vừa qua sẽ được thực hiện. Không thể có cách nào khác."
Tranh chấp năng lượng liên quan đường ống Druzhba
Tranh cãi này bắt nguồn từ đường ống Druzhba từ thời Liên Xô, đi qua Ukraine và vận chuyển dầu thô Nga tới Hungary và Slovakia nhờ một cơ chế miễn trừ trừng phạt. Đường ống này bị hư hại nghiêm trọng vào cuối tháng 1 do một vụ tấn công bằng máy bay không người lái bị quy cho Nga. Tuy nhiên, cả Hungary và Slovakia đều đổ lỗi cho Ukraine về việc nguồn cung sau đó bị gián đoạn.
Thủ tướng Hungary Viktor Orbán viết trong thư gửi ông Costa: "Kể từ giữa tháng 2, Ukraine từ chối khôi phục việc trung chuyển dầu thô qua đường ống Druzhba tới Hungary vì các cân nhắc chính trị và vi phạm nghĩa vụ quốc tế của mình. Đây là một hành động thù địch vô cớ, làm suy yếu an ninh năng lượng của Hungary."
Kyiv cho biết, các công tác sửa chữa khẩn cấp đang được tiến hành, nhưng cảnh báo rằng các đợt pháo kích liên tục của Nga đang làm phức tạp thêm nỗ lực này. Ukraine cũng đề xuất thiết lập một tuyến thay thế thông qua đường ống Odesa-Brody để tiếp nhận dầu thô vận chuyển bằng đường biển.
Lạm dụng nguyên tắc đồng thuận và phản ứng từ các nước thành viên
Bên cạnh khoản vay 90 tỷ euro cho Ukraine, Hungary cũng đã phủ quyết một vòng trừng phạt mới nhằm vào Nga mà Brussels muốn thông qua trước ngày 24/2. Sự phẫn nộ thể hiện rõ trong cuộc họp hôm thứ Hai khi các bộ trưởng ngoại giao, đeo ghim cài áo mang màu sắc quốc kỳ Ukraine, bước vào phòng họp.
Ông Johann Wadephul của Đức nói: "Tôi rất sửng sốt trước lập trường của Hungary." Ngoại trưởng Litva Kęstutis Budrys, trao đổi với Euronews, kêu gọi cải tổ các quy tắc bỏ phiếu nhằm tránh điều mà ông mô tả là "sự lạm dụng nguyên tắc đồng thuận".
Hungary đã chặn một trong ba yếu tố của khoản vay 90 tỷ euro - phần sửa đổi các quy định ngân sách EU vốn phụ thuộc vào sự đồng thuận tuyệt đối. Hai quy định còn lại, xác định cấu trúc và điều kiện của gói hỗ trợ, đã được thông qua hôm thứ Sáu. Ông Budrys nhấn mạnh: "Chúng ta không thể mỗi lần lại bị gián đoạn bởi các quyền phủ quyết như vậy."
Ngoại trưởng Thụy Điển Maria Malmer Stenergard chia sẻ: "Chúng ta cần đảm bảo Ukraine nhận được khoản tiền đó. Khoảng hai phần ba nhu cầu ngân sách của họ trong hai năm sẽ được trang trải bởi khoản vay này, và họ cần nó. Vì vậy chúng ta phải tìm ra giải pháp."
Tình hình này làm nổi bật những chia rẽ sâu sắc trong EU, với Hungary bị cáo buộc sử dụng quyền phủ quyết để thúc đẩy lợi ích riêng trong tranh chấp năng lượng, trong khi các nước thành viên khác kêu gọi đoàn kết để hỗ trợ Ukraine. Cuộc khủng hoảng này có thể dẫn đến những thay đổi trong cơ chế bỏ phiếu của khối nhằm ngăn chặn sự lạm dụng trong tương lai.
